بنیاتنانی كۆمەڵگایەكی بێهەڵاواردن، بێرەچاوكردنی
مافی نەتەوەكان مسۆگەر نابێ
ئاوڕدانەوەیەك لە راگەیاندراوی پشتیوانانی سیكۆلاری
بزووتنەوەی سەوز
كەیهان یووسفی
دەركەوتەی
كۆمەڵایەتیو سەرهەڵدانی بەرینی ناڕەزایەتی
شارۆمەندانی ئێرانی دژی سیستمی زاڵ لە ئێران، دەرخەری
ئەم راستییەیە كە سیستمە دەسەڵاتدارییەكانی خاوەن
پێكهاتەی ئایدۆلۆژیك، بە هۆی گرینگینەدان بە خواستو
پێداویستییەكانی شارۆمەندان، سەرنجدان بەروانگەو
بۆچوونەكانیانو هەروەها بەهۆی گۆڕانكارییە زەمەنیو
دەڤەرییەكانو ئاكتیڤبوونی تاكەكانو كۆمەڵگاو بوونی
ئاشكرای هەڵاواردن، بەهێزیو پتەوبوونی خۆیان لە رەوتی
تێپەڕبوونی زەماندا لە دەست دەدەن كە مێژوو ئاوێنەی
رووخانی وەها پێكهاتەگەلێك بووە.
دەسەڵاتی تێۆكراتیكی زاڵ لە ئێرانیشدا لەم یاسایە بەدەر
نیە. ناڕەزایەتییەكانی ئەم چەند مانگەی دوایی، دەربڕی
تەقینەوەی كەڵەكەی
ئەو مەینەتو ئازارانە بوو، كە هاووڵاتیانی ئێرانی دوای
30 ساڵ لەگەڵ ئەو هەموو زەبروژانە تاقەتو گونجانیان
نەماو شەقامەكانیان كردە مەكۆی كۆڵنەدان.
بە پێچەوانەی چاوەڕوانی دەسەڵاتدارانی هەنووكەی ئێران،
ناڕەزایەتیو خۆپیشاندانەكانی ئەمجارە لە ناوەندی
ئێرانو لە نێو دڵی ئەو پێگە جەماوەرییە كە رێژیم بە
پاڵپشتی گەورەو بە نرخی خۆی دەیزانیو شانازی پێوە
دەكرد سەری هەڵدا. كوڕانی گەورەی دوێنێی شۆڕشو
ئامیارانی دەروەستی شۆڕش، بە ئامرازی دەستی رۆژئاواو
مۆرەی دەستنیشانكراوی سەهیوونیست تۆمەتبار كران.
پێكهاتەگەلی ئایدۆلۆژیك بە بایەخنەدان بە رەسەنایەتی
تاك، تاكەكانو شارۆمەندانیان تەنیا بۆ جێبەجێكردنی
ئەركێك لە نێو سیستمو لە راستای پاراستنو مانەوەی
سیستمدا دەوێتو لەم نێوەدا خودی تاك، بیروبۆچوونی،
چاوەڕوانیو خواستەكانی هیچ چەشنە رێزێكیان لێ ناگیرێت.
دەسەڵاتی ئایدۆلۆژیكیو سەروەری بە ناوی ئایین،
دەربڕی سەركوتكردنی ئازادییە تاكەكەسییەكان،
بیروبۆچوونی ئازاد، رەخنەگرتنی عەقڵانیو هەر چەشنە
دەنگۆیەكە كە ببێتە هۆی دروستبوونی گیروگرفتێك لە
رەوتی دەسەڵاتدارێتیو حاكمیەتیدا. هەر بۆیە
كۆمەڵگایەكی لەم چەشنە دەبێتە ناوەندی خولقاندنو
وەدیهێنانی هەڵاواردنو نایەكسانی، هەڵاواردنو
نایەكسانییەك كە گروپێك دەكاتە ژێردەستی گروپێكی دیكە.
بۆ نەمانو لە نێوچوونی هەڵاواردنو نایەكسانی دەبێ
هەوڵ بۆ رووخانی پێكهاتەی زاڵو بنیاتنانی سیستمێك كە
لە سەر بنەمای خواستو داخوازییەكانی گشت شارۆمەندان
بدرێت، سیستمێك كە وەدیهێنەری مافو خواستی گشت
شارۆمەندان بێت.
رەوتی ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییە دەرخەری ئەوە بوو كە
لافلێدەرانی رێبەریكردنی بزووتنەوەكە، بەو هۆیەوە كە
پێناسەو بوونی خۆیان لە بوونو مانەوەی سیستمدا
دەبینی، باوەڕمەندبوون بە سیستم واتە باوەڕمەندبوون بە
بنەماو كۆڵەكەی سەرەكیی سیستم كە ئەویش بە مانای
بوونو مانەوەی وەلی فەقیهە، كە وتەكانی ئەم دواییەی
رەفسەنجانی، خاتەمیو كەڕوبی دەربڕی راستیو
ناوەرۆكی بیرۆكەی ئەوانو دان پێنان بە مانەوەی
پێكهاتەی سیستمە. لافلێدرانێك كە بە هیچ چەشنێك لەگەڵ
ناڕازییانو خواستەكانی شارۆمەندان یەك ناگرنو هیچ خاڵو
خواستێكی هاوبەشیان نیە.
بە روانینێكی خەسارناسانە لەم بزووتنەوە دەردەكەوێ كە
بێجگە لە نەبوونی رێبەرایەتییەكی راستەقینە،
سەرتاسەرینەبوونو پشتگیرینەكردنی گەلانی ئێران وەكوو
یەكێك لە خاڵە لاوازەكانی ئەم بزووتنەوە دەژمێردرێت.
بە سەرنجدان بە ئەزموونی رەشی دەسەڵاتدارێتی ئایینیو
شەپۆلی دێموكراسیخوازی لە ئێران، بنیاتنانی سیستمێكی
دێموكراتیكو سیكۆلار دەتوانێت ببێتە هۆكارێك بۆ
وەدیهاتنی داخوازییەكانی شارۆمەندان. بۆ دەربازبوون لەم
دۆخەو گەیشتن بەم مەبەستە دەبێ خاڵە لاوازە
ئاماژەپێكراوەكان چارەسەر بكرێت. هەر لەم راستایەدا
كۆمەڵێك لە چالاكانو بیرمەندانی ئێرانی كە خۆیان بە
"پشتیوانانی سیكۆلاری بزووتنەوەی سەوز" ناساندووە،
راگەیاندراوێكیان بڵاوكردۆتەوە كە دەتوانێت ببێتە خاڵێكی
وەرچەرخان لە راستای رێگەخۆشكردن بۆ گەیشتن بەم مەبەستە.
ناوەرۆكی راگەیاندراوەكەو خاڵە دەستنیشانكراوەكانی باس
لە، بنیاتنانی سیستمێكی سیكۆلار، لەناوبردنی هەڵاواردن،
وەدیهاتنی خواستو ئازادییەكانی هاووڵاتیان لە
چوارچێوەی جاڕنامەی مافی مرۆڤ، دانانی یاسای بنەڕەتی
لە سەر خواستی گشت تاكەكان بە بیرو بۆچوونی جۆراوجۆرو
... دەكات. راگەیاندراوەكە كە لە 15 ماددەدا ئاراستە
كراوە، كۆمەڵە رێكارو خاڵێك بۆ دروستكردنو بنیاتنانی
كۆمەڵگایەكی دێموكراتیك لە ئێراندا لە خۆ دەگرێت.
راگەیاندراوەكە بە رستەی "ئێمە خوازیاری ئێرانێكی بێ
هەڵاواردنین" دەست پێدەكا، بوونی ئایینێكی فەرمی لە
ئێراندا وەكوو هۆكاری خولقێنەری هەڵاواردن ناو دەباتو
پاراستنی یەكگرتوویی ئێران لە نەبوونی هەڵاواردن لە
هەموو بوارێكدا دەزانێو بوونی هەڵاواردن وەكوو
هۆكارێكی سەرەكیی بۆ جیاییخوازیو دابەشبوونی
پێكهاتەی ئێران دەزانێت.
بە هۆی فرەچەشنبوونی ئێران چ لە بواری ئایینیو چ لە
بواری نەتەوەكانی جۆراوجۆر لەم وڵاتەدا، سەرنجنەدانو
چارەسەرنەكردنی هەر كام لەمانە دەتوانێت لە بوونو
بەردەوامی هەڵاواردن لە ئێراندا كاریگەر بێت.
یەكێك لەو خاڵانەی كە بە شێوەیەكی روون باسی لێ
نەكراوەو راگەیاندراوەكە لە خستنە بەرباسی هەرچەشنە
رێكارێك بۆ چارەسەركردنی ئەم مەسەلەیە بێبەشە، مەسەلەی
نەتەوە جۆراوجۆرەكانی ئێرانە.
هێنانی چەمكی "قەوم" لە جیاتی "نەتەوە" ژێر كۆما
زانینی نەتەوە زوڵملێكراوەكانی ئێران لە ژێر سێبەری
نەتەوەیەكی باڵادەستو بەرتەسككردنەوەی داخوازییەكانیان
لە چوارچێوەیەكی بچووكتر بە ناوی "قەوم"ە.
بوونی نەتەوە جیاوازەكان لە ئێران كە خاوەنی
پارامێترەكانی نەتەوەن، دانپێدانانو قەبووڵكردنی ئەم
راستییە وەكوو راستییەكی حاشاهەڵنەگرو خستنە بەرباسی
رێكارێكی لۆژیكیو عەقڵانیو گونجاندنی گشت مافەكانی
ئەم نەتەوانە، كە لە رەوتی مێژوویی مۆدێڕنی ئێراندا
باسی لێنەكراوەو لە هەر سەردەمێكدا وەكوو كێشەیەكی
سەرەكیی خۆی نواندووە، دەتوانێت ببێتە هۆكارێك بۆ
دامەزراندنی سیستمێكی سیكۆلارو دێموكراتیك لە ئێرانو
پشتیوانێك بۆ مانەوەی ئەم سیستمە.
بنیاتنانی ئێرانێكی دێموكراتیكو سیكۆلارو بە دوور لە
هەر چەشنە هەڵاواردنێك وەكوو رێكارێكی بنچینەیی بۆ
داهاتووی ئێران، هەروەها باسنەكردنو نەبوونی
ئاڵترناتیڤێك بۆ چارەسەری كێشەی نەتەوەكانی ئێرانو
وەدیهاتنی مافە نەتەوەییەكانیان لەم راگەیەندراوەدا،
خاڵێكی لاوازو بوونی پارادۆكسێك لەم راگەیاندراوە دایە.
ئەگەر بوونی گشت زوڵمو ستەمەكانی رابردوو بەهۆی بوونی
هەڵاواردنە بۆ نموونە بوونی ئایینێكی فەرمی لە وڵاتو
سەپاندنی روانگەو بۆچوونی گرووپێك بەسەر گرووپێكی
دیكەدا، بە شێوەیەكی روونو ئاشكرا باسنەكردنی مەسەلەی
نەتەوەكانی ئێرانو نەخستنە بەرباسی رێكارێكی سەرەكی،
لە بناغەدا نەك چارەسەری مەسەلەكە نیە، بەڵكوو تەنیا
وازهێنان لە بنچینەی مەسەلەكەیە.
بۆیە بە سەرنجدانی ناوەرۆكی راگەیاندراوەكەو
بەرچاوكەوتنی چەند خاڵی گرینگو بە نرخ لە نێویدا،
لەبەرچاوگرتنو گونجاندنی ئەم مەسەلە ئاماژەپێكراوە
دەتوانێت رێگەچارەی سەرەكی بێت بۆ هاوئاهەنگیو
یەكگرتوویی گشت گەلانی ئێران بۆ دەربازبوون لە دۆخی
هەنووكەیی، یەكدەنگی لە پێناو خەبات دژی رێژیمو
بنیاتنانی كۆمەڵگاو سیستمێكی دێموكراتیك لە داهاتووی
ئێراندا.
رۆژنامەی
كوردستان ـ526
