30
سال اعدام سیاسی در کردستان
شهابالدين شيخي
هنوزاز
اجرای حکم اعدام احسان فتاحیان، چند هفته ای نگذشته بود که
خبر تایید حکم اعدام زینب جلالیان در دیوان عالی کشور
منتشر شد. دختری 27 ساله با اتهاماتی مشابه: محاربه و
همکاری با گروه های مخالف جمهوری اسلامی.این در شرایطی است
که 13 زندانی کرد دیگر در شرایطی همانند به سر می برند.به
همین علت، پرونده اعدام ها در کردستان را بازخوانی کرده
ایم.
آغاز درگیری ها
کشتارو اعدام در کردستان در اولین سال های استقرار جمهوری
اسلامی آغاز شد. در این دوره پس از آنکه مذاکرات مربوط به
کردستان با شکست رو به رو شد، خشونت این منطقه را
فراگرفت؛خشونتی که به تدریج دامن غیر نظامیان را نیز گرفت
و سپس به اعدام ها پیوند خورد.
یکی از فجایع انسانی جنگ های کردستان، قتل عام مردم بی
گناه روستای «قارنا» است. پیشینه این فاجعه ظاهرا به
درگیری چند ماه قبل و به طور دقیق تر درگیری میان پیشمرگان
کرد و نیروهای تحت فرمان ملا حسنی که با عنوان "جوانمردان"
به تاخت و تاز نظامی در این منطقه، مشغول بودند، باز می
گردد. در این درگیری عده ای از نیروهای تحت فرمان ملا حسنی
کشته شدند وبه دنبال آن در 11 شهریور ماه سال 58 در ساعت 1
بعد از ظهر، لشکری مجهز به تانک و توپ به روستای قارنا
حمله و به تلافی کشته شدگان حادثه مذکور، مردم این روستا
را قتل عام کرد. براساس آمار منابع کردی که با نام منتشر
شده است، 68 نفر و بنا به آمار های دولتی 46 نفر در این
حمله به قتل رسیدند.
روزنامه کیهان در تاریخ 15 شهریور ماه 1358 روایت این قتل
عام را از زبان پیشوای مذهبی کردهای نقده و استاندار
آذربایجان غربی چنین نقل می کند: " ملا صالح رحيمى با
اشاره به حادثه تأسف بار روستاى "قارنا" كه طى آن گروهى از
افراد مسلح غير مسئول به قصاص خون شهيدان گردنه دوآب عده
اى از اهالى اين روستا را به قتل رسانده اند، گفت :افراد
بى گناهى كه در روستاى قارنا به شهادت رسيده اند، همه مؤمن
به انقلاب اسلامى بوده اند. آقاى حقگو استاندار آذربايجان
غربى نيز، ضمن ابراز تأسف عميق از اين واقعه گفت:اين گونه
كارها را نه به حساب دولت مى توان گذاشت و نه به حساب
اسلام؛ كسانى كه اين جنايت را مرتكب شده اند نه انقلابى
هستند و نه پيرو واقعى امام خميني.. بشما قول ميدهم عاملان
اين حادثه را به فوريت تحت تعقيب قرار داده و به مجازات
برسانيم. تيمسار سرتيپ ظهيرنژاد فرمانده لشكر 64 اروميه
نيز كه در اين ملاقات حضور داشت، گفت: "ما حامى قاتلين
نيستيم بلكه از قانون حمايت ميكنيم. وى به نمايندگان كرد
نقده قول داد كه با استقرار يك نيروى ويژه در نقده امنيت
همه برادارن و خواهران كرد در اين شهرستان را تأمين
كند."(كيهان15/6/1358)
گزارش نماینده بنیان گذار جمهوری اسلامی هم در این زمینه
قابل توجه است. متن گزارش مهدی بهادران که برای بررسی
حوادث منطقه، به آن جا اعزام شده بود، به این شرح است:
"بسمه تعالى حضرت امام خمينى دام ظله از مجموع مشاهدات و
بررسيهاى 25 روزه در نقده و حومه و بقيە جاهاى كردستان كه
مدارك آن همراه گزارشات تقديم ميگردد: 1- بعضى ادله و
شواهد در دست است كه در كردستان و آذربايجان غربى يك توطئه
مرموز در جريان است، زيرا فئودال ها و مالكين كه در رژيم
گذشته عامل اجرائى شاه در منطقه بودهاند توسط افرادى نظير
دكتر چمران، تيمسار ظهير نژاد، فرمانده لشكر 64 اروميه
سرهنگ شهبازيان و ساير فرماندهان ارتشى و ژاندارمرى تا بن
دندان مسلح شدهاند و در برابر مردم مستضعف كه ساليان زياد
از دست فئودال ها زجر كشيدهاند تحت فشار قرار ميگيرند.
2- بعضى عناصر ارتشى مانند فرماندهان فعلى كردستان و
آذربايجان غربى و پارهاى از پرسنل زير فرمان در اثر
نداشتن بينش مذهبى و انقلابى در كناره كارهاى مثبت خود روح
خصومت و عقده را بين ترك و كرد منطقه چنان تحريك كردهاند
كه براى هميشه اختلاف باقى خواهد ماند و به احتمال قوى با
يك جنگ چريكى از سوى دمكراتها مواجه خواهيم شد همين عامل
باعث بيزارى مردم بى گناه از جمهورى اسلامى و بدبينى به ما
گشته است كه در نتيجه مردم به سوى دمكرات ها سوق داده
ميشوند. 3- با تحقيقات مفصل كه گزارشات و نوارهاى موجود
جوانمردان استخدامى ژاندارمرى و مجاهد نماهاى نقده تحت
سرپرستى آقاى معبودى و سرگرد نجفى در قارنا از توابع نقده
حداقل 45 نفر را بدون گناه قتل عام كرده در محل سكونت آنها
و بعداً كشتهها را در بيابانها انتقال دادهاند كه
وانمود نمايند در جنگ كشته شدهاند و دهات را غارت كرده و
به آتش كشيدهاند و استوار بيگلرى در كوپلكو 5 نفر را كشته
و اين در اثر بى لياقتى يا خيانت و توطئه فرماندهان
ژاندارمرى از يكسو و تحريك احساسات ضد كردى و بيدار شدن
روح انتقامجوئى بر ضد كردهاى معصوم از سوى ديگر است
متاسفانه با اينكه عاملين اين كشتار شناخته شدهاند به علت
حمايت ظهير نژاد از مفسدين محلى امكان دستگيرى و مجازاتشان
نيست. 4- در نقده و حومه و بلكه سراسر كردستان و آذربايجان
غربى يكى از عوامل جنگ و خونريزى وجود ملانماهاى ساواكى با
تعصب ضد كردى و فئودال هاى مسلح است كه توسط ارتش و
ژاندارمرى مسلح شدهاند و دادگاه انقلاب و سپاه پاسداران
انقلاب قدرت كافى براى جلوگيرى را ندارد مانند جريان قارنا
كه حكم حاكم شرع آقاى خلخالى و آقاى اميد نجف آبادى اجرا
نشد. 5- در كنار راه حل نظامي، راه حل فرهنگى و ايدئولوژى
و عمرانى جهت كردستان و آذربايجان غربى لازم است."
پيشنهاد:
-
تصفيە روحانيون قلابى كه باعث جنگ دو سه ماه قبل نقده
شدهاند و ساير نقاط.
-
دستگيرى و مجازات عاملين كشتار و غارت قارنا، بيگم قلعه و
آتش سوزى خرمن و خانههاى دوآب و غيره.
-
نظارت روى دادگاه انقلاب و تقويت آن جهت دستگيرى مفسدين.
-
تعويض يا توبيخ فرماندهانى كه رسماً اطلاعات در اختيار ضد
انقلابيون گذارده و درصدد تضعيف سپاه پاسداران هستند.
فرستادن دو نفر بازرس از طرف امام، دو نفر بازرس از طرف
دولت و شوراى انقلاب و يك نفر از طرف دادستان كل. با تقديم
احترامات فائقه ـ مهدى بهادران 24/6/58(كيهان26/6/1358)"
همزمان روزنامه اطلاعات در تاریخ 16آذر ماه سال 58 گزارش
مفصلی در مورد قتل عام قارنا تهیه کرد و در آن ضمن پرداختن
به عوامل شکل گیری این فاجعه، گفت و گوهایی با مردم این
روستا انجام داد که بخشی از آن به شرح زیر است:
"
حمزه مى گويد: روز 11 شهريور، تمام اطراف ده را با تانك و
توپ محاصره كرده بودند، و ساعت يك بعدازظهر عده اى حدود صد
نفر بهمراه شخصى باسم قادري، بشكل مجاهدين پاسدار،
بخانهها ريختند و هر كسى را دم دستشان ديدند، كشتند و سر
بريدند. روحانى ده، با يك جلد قران، نزد آنها رفت و قسم
خورد كه مردم اين ده هيچ تقصير و گناهى ندارند. مهاجمين
روحانى ده را فوراً كشتند و سرش را بريدند و با خود بردند
و هنوز سر روحانى ده پيدا نشده است.
زنى
كه دو فرزند 15و 18 ساله اش را در اين كشتار از دست داده
است مى گويد:آن ها به هيچكس رحم نكردند.
اين
همه بيرحمى را ما هيچ جا نشنيده بوديم آن ها كه حالا زنده
اند در آن ساعت يا در ده در خانه شان نبودند يا توانستند
به طريقى خود را مخفى كنند.
درباره
نوع اسلحه اى كه بكار برده شده بود، پيرمردى بنام سيداحمد،
مى گويد:بعضيها را با تفنگ كشتند بعضيهارا با چاقو و كارد
سر بريدند، بعضيها را هم مخصوصاً كودكان را زير لگد و
پوتين خفه كردند.
سيد احمد كه 9 نفر از اعضاى خانواده اش را از دست داده است
درباره چگونگى زنده ماندن خود مى گويد:من انروز در نقده
بودم و غروب، وقتى وارد قارنا شدم، جهنم را جلوى چشم خود
ديدم.
مردم چه مى خواهند؟
از فاجعه قارنا بيش از سه ماه مى گذرد. مردم زجر كشيده اين
روستا علاوه بر از دست دادن عزيزان خود از درد بزرگ ديگرى
هم دارند، آنها مى گويند:درد ما اينست كه در طول اين مدت،
هيچكس به فرياد ما نرسيده است. هيچكس نيامده تا وضع ما را
ببيند؛ ما قاتلين عزيزان خود را مى بينيم كه خونسردانه و
فاتحانه از مقابل ما مى گذرند. بعضيهايشان بخاطر اين
جنايت پاداش هم گرفته اند! ما مى دانيم طراح اين جنايت، يك
امير ارتش بوده است.
ما پول نمى خواهيم
گروهى از اهالى ده "قارنا" با اطلاع از سفر هيات حسن نيت
به كردستان با دو مينى بوس از "قارنا" به مهاباد امدند.
انها با حرفهايشان، داريوش فروهر را سخت متأثر كرده
بودند. وقتى فروهر به زنى كه شوهر و دو دخترش را از دست
داده بود گفت بكار شما رسيدگى مى شود، با فرياد و بغض
گفت:در ده ما جنايت شده، ما پول نمى خواهيم، ما فقط مى
خواهيم قاتلين عزيزان ما را بگيريد و محاكمه كنيد و مزدشان
را كف دستشان بگذاريد. ما مى خواهيم آن گروهى كه وارد
خانههاى ما شدند و عده اى طفل معصوم و بى گناه را كشتند و
حالا با خيال راحت و خيلى خونسرد، از مقابل ما مى گذرند
دستگير و محاكمه شوند. ما چيزى نمى خواهيم، جز عدالت. ما
مى خواهيم كسى به فرياد ما برسد. كسى بيايد اينجا و به كار
ما رسيدگى كند. ديروز عده اى آمدند و گفتند: خوب جنگ بود و
جنگ هم از اين حرفها دارد، اما بخدا، به دين، به پيغمبر،
اينجا جنگ نبود، اينجا يك مشت مردم بى گناه را سلاخى
كردند. بچه چهار ساله چطور مى توانست در قيام شركت داشته
باشد.
فروهر به آنها قول داد: حرفهايشان را به امام منتقل كند.
بازماندگان قتلها هم سوار مينى بوس ها شدند و در حالى كه
لحظه اى از گريستن و ناليدن آرام نداشتند، خود كه هنوز
نشانههاى عزادارى و تعزيت رابر تن دارد
بازگشتند.(اطلاعات16/9/1358)"
این روزنامه همچنین در تاریخ 21 آذرماه نامه سرگشاده
جمعیت حقوقدانان ایران درباره وقایع کردستان به ویژه
فاجعه قارنا را به نخستوزیر، مهندس بازرگان، منتشر کرد.
در بخشی از این نامه آمده است:"... مطلعید که در مناطق
کردنشین از استانهای آذربایجان غربی و کردستان و کرمانشاه
گزارشاتی دلخراش در رابطه با تجاوز به آزادی و حقوق اساسی
شهروندان ارسال میشود. بهویژه فاجعه روستای قارنا که
نماد خشونت و انتقامگیری ضدبشری میباشد و لازم است در
مورد آن تحقیقاتی جدی صورت پذیرد... وظیفهی انسانی و ملی
همه ماست که در برابر این فاجعه بایستیم و از گسترش
دامنهی این اختلافات جلوگیری به عمل آوریم..." (روزنامهی
اطلاعات، 21 آذرماه 1358، ص 2).
کشتارهای بعدی
این بحث ها در شرایطی مطرح می شد که همزمان ملا حسنی و
گروه تحت فرماندهی او، چنین جنایاتی را در ابعاد مختلف در
روستاهای دیگر کرد نشین نیز انجام داده بودند که از آن
میان می توان به روستاهای: ده نالوس در اشنویه، ده
سراوکانی، کلیج در منطقۀ پیرانشهر، ده صوفیان، شادله در
نقده و قره قشلاق، ایندرقاش، داشخانه و... اشاره کرد که
همگی تحت عنوان پاکسازی و با حمایت و مشارکت حسنی صورت
گرفت.
روز سیزده آبان سال 1359 افرادی تحت عنوان کمیته ارومیه و
بسیج، که تحت رهبری حجت الاسلام ملا حسنی و عظیم معبودی
اداره می شدند، برای پاکسازی روستاهای مهاباد ـ منطقه
شاروپران ـ وارد ده ایندرقاش شدند. ده ایندرقاش و ده دیگری
به نام یوسف کند، در ده کیلومتری شمال خاوری مهاباد قرار
دارند. هنگامی که حسنی و اعضای کمیته بسیج به سرپرستی
معبودی به ده می رسند، به نام پاکسازی و خلع سلاح از مردم
طلب اسلحه می کنند؛ و مردم می گویند که ده روز قبل سپاه به
منطقه آمده و سلاح ها را تحویل گرفته است. افراد حسنی بدون
توجه به حرف های مردم و سندی که بیانگر تحویل اسلحه به
سپاه بود، به ضرب و جرح مردم پرداخته و تا روز بعد به آن
ها فرصت می دهند که سلاح خود را تحویل دهند. هنگام خروج از
ده، حزب دموکرات به آن ها حمله ور شد و آن ها مجبور به عقب
نشینی به طرف ده شدند؛ اما در بازگشت به قتل مردم
پرداختند. انها در کمتر از دو ساعت 35 نفر از روستائیان را
به قتل رساندند و از مدخل ده هر کسی را که دیدند به رگبار
بستند.
در هفدهم آبان و چهار روز پس از کشتار در ایندرقاش افراد
بسیج ارومیه و نقده باز هم با رهبری حجت الاسلام ملا حسنی
و عظیم معبودی، به قصد پاکسازی روستاهای منطقه عازم صوفیان
اشنویه شدند و بدون مقدمه شروع به تیراندازی کردند.در این
حمله روحانی ده و معلم آن و جمعاً 13 نفر کشته و 20 نفر
زخمی شدند.
کشتارهای بعدی
کشتارهای بعدی به اختصار و به نقل از مرکز فرهنگی مقابله
با ژینوساید کرد چنین است
:
کشتار دسته جمعی مردم روستای قلاتان(نقده)در تاریخ 6/1/59،
در حمله به این روستا 13 نفر کشته شدند.
کشتار دسته جمعی روستای صوفیان از توابع پیرانشهر در تاریخ
27/8/59 که طی آن 12 نفر از اهالی غیر نظامی این روستا به
قتل رسیدند و 7 نفر از آن ها بالای 50سال سن داشتند.
قتل عام روستای باییزآباد( نقده) در تاریخ 18/8/60 که طی
آن 12 نفر به قتل رسیدند اما اسامی 9 نفر شناسایی شده است.
کشتار
دسته جمعی کارگران کوره خانه ی آجر پزی ساروقامیش در تاریخ
23/6/60 که در این فاجعه 18نفر کشته شدند و اسامی 13 نفر
شناسایی شده است.
کشتار دسته جمعی مردم روستای قره گول مهاباد در تاریخ
6/11/61 که در این کشتار نیز 18 نفر جان خود را از دست
دادند که اکثر آن ها بالای 50 سال سن داشتند و حتا افرادی
با سنین 70 و 95 سال در میان آنها دیده می شود.
کشتار 9 نفر از اهالی روستای سوزی از توابع مهاباد
کشتار
دسته جمعی مردم روستاهای دیلانچرخ، حلبی، كویكان،
كهریزهی شكاكان و یونسلیان در منطقه نقده؛ در این کشتار
ها مجموعا بیش از 40 نفر کشته شدند که تنها اسامی 23 نفر
تا کنون شناسایی شده است.
کشتار
دسته جمعی در روستاهای دیمه سور، جعفر آباد، مرجان آباد از
توابع مهاباد. در این حملات که در تاریخ 25/12/61 انجام
گرفت عده ای از مردم غیر نظامی کشته شدند که تنها اسامی 9
نفر شناسایی و ثبت شده است.
کشتار
دسته جمعی مردم روستاهای هه لقوش و گیجه، در منطقه سومای
ارومیه در تاریخ 3/1 /62، که اسامی 13 نفر شناسایی و به
ثبت رسیده است.
کشتار دسته جمعی روستاهای چقل مصطفی، خلیفه لیان و گورخانه
(نقده) در تاریخ 5/1/62، که منجر به کشته شدن 21 نفر شد.
کشتار دسته جمعی روستاهای جبرییل آباد و گونده ویله و دو
آب(اشنویه)، 23/6/62، 6نفر در این حملات جان خود را از دست
دادند.
به
جز اسامی کشته شدگان روستای قارنا در سال 1358 که از 68
نفر آن ها تنها اسامی 49 نفر قابل شناسایی بوده و 12 نفر
از اهالی روستای قلاتان، 35 نفر از اهالی روستاهای
ایندرقاش و وسوکند و 12 نفر از اهالی صوفیان، در سال 1358،
حدود 27 نفر دیگر از شهروندان غیر نظامی در دیگر مناطق
کردستان جان خود را از دست دادند. از این 27 نفر، اسامی 25
نفر از کشته شدگان ثبت شده است.
در واقع می توان گفت که بین سال های 1358تا 1362 حدود 14
حمله در کردستان انجام گرفته که در آنها صدها نفر کشته شده
اند که تاکنون تنها نام 242 نفر به ثبت رسیده است. از این
242 نفر 105 نفر از آن ها یعنی حدود44%، از کردهای منطقه
نقده هستند و شهر مهاباد با 72 کشته در مقام دوم قرار می
گیرد. این مسئله نشان می دهد که استان آذربایجان غربی با
توجه به حوزه نفوذ کسانی چون ملا حسنی و لشکر جوانمردان اش
بیش از هر منطقه دیگر، درگیر آشوب و کشتار دسته جمعی مردم
بی گناه روستا ها شده است.
اعدام های دسته جمعی و فردی
آنچه تا این جا آمد آمار کشته شدگان در حمله به روستاها و
شهرهای کوچک بود، اما در این برخوردهاکسانی نیز به اسارت
در می آمدند. بیشتر اسیر شدگان به عنوان اعضای احزاب و یا
هواداران این احزاب با حکم اعدام رو به رو شدند. به این
ترتیب به آمار اعدامی های اعضای احزاب کرد یا فعالان سیاسی
که در این سال ها در این منطقه اعدام شده اند، می رسیم.
در فاصله سال های 1358 تا 1370(1979-1991)، 832 نفر در
کردستان تیرباران شدند (مرکز فرهنگی چاک).از این تعداد 399
نفر عضو یا هوادار حزب دموکرات کردستان ایران معرفی شده
اند و209 نفر از اعضای حزب کومله؛ در مورد182 نفر باقی
مانده هویت سیاسی مشخصی ذکر نشده و معلوم نیست عضو کدام
حزب و گروه سیاسی بوده اند. برخی منابع بر این باورند که
802 نفر از این آمار ها، تعداد اعدامی ها توسط نیروهای
نظامی بوده و 28 نفر، یعنی حدود 3 درصد، در جنگ های داخلی
میان حزب دموکرات کردستان و کومله کشته شده اند.
79
نفر از این افراد یعنی حدود 10 درصد کلیه اعدام شده ها از
میان شهروندان عادی بوده اند و هیچ گرایش حزبی و فعالیت
سیاسی نداشته اند. لازم به ذکر است که تعداد دیگری(
احتمالا23 نفر) از این اعدامی ها کسانی بوده اند که در جنگ
میان احزاب مخالف حکومت و نیروهای نظامی اسیر و همان جا
تحت عنوان اعدام صحرایی تیرباران شده اند.
پدیده اعدام های دسته جمعی یکی از ویژگی های اعدام های
سیاسی در کردستان بوده است که در مشهور ترین مورد آن 59
نفر از جوانان مهابادی در تاریخ 12/3/1363 بازداشت و همگی
به طور هم زمان اعدام شدند. بیشترین تعداد اعدام ها در سال
های 1360، 61، 62، 63 و 1367 روی داده است. در این میان
سال 1360 با اعدام 163 نفر، و سال 1362 با اعدام 160 یکی
از سیاه ترین سالهای تاریخ سیاسی ایران و کردستان است.
آمار جزیی اعدام ها
در 28 مرداد1358، یازده نفر هم زمان در زندان دیزل آباد
کرمانشاه، از جمله هرمز گرجی بیانی یکی از فعالان سیاسی
طیف چپ، اعدام شدند. احتمالا تعدادی از این اعدامی ها کرد
نبوده اند.(مرکز فرهنگی چاک)
فردای آن روز یعنی 29مرداد ماه نیز 7نفر اعدام
شدند.(روزنامه ی کیهان، 30مرداد 1358)
3شهریور
ماه7نفر، از جمله یکی از اعضای شورای شهر، یک فیلم بردار و
برادران مصطفی سلطانی اعدام شدند(خبرنامه کومله پاییزی
1359)
4شهریورماه
1358 یازده نفر در شهر سنندج تیرباران شدند.(روزنامه ی
اطلاعات 7/6/1358)
5شهریور1358،
یعنی فردای آن روز 20 نفر در پادگان شهر سقز اعدام
شدند.(روزنامه کیهان.6/5/1358)
از تاریخ 2/2/1358 که اسماعیل مولود نژاد جوان 21 ساله در
زندان اشنویه اعدام شد تا 9/11/1358 که به اعدام محمد
پروری انجامید مجموعا 16 نفر از اعضای حزب دموکرات و 10
نفر از اعضای حزب کومله اعدام شدند.(مجله جنگ در کردستان،
ویژه نامه سال1358)
در سال 1359 مجموعا 39 نفر از اعضا و هواداران حزب دموکرات
و13 نفر از اعضای حزب کومله اعدام شدند.( جنگ در کردستان
ویژه نامه 1359).
در سال 1360، صد و شصت و سه نفر در زندان های مهاباد،
سنندج، کامیاران، بانه، دیواندره، قروه، و دیگر شهرهای
کردستان اعدام شدند. 35 نفر از این افراد از اعضا و
هواداران حزب دموکرات و37 نفر از اعضا و هوادران حزب کومله
بودند.(جنگ در کردستان ویژه نامه 1360، مرکز فرهنگی چاک،
سایت کومله و حزب کمونیست ایران)
سال 1361 اسامی 88 نفر که حکم اعدام با تیرباران در مورد
آن ها اجرا شده به ثبت رسیده است. از میان این افراد 18
نفر عضو حزب کومله، 38نفر عضو حزب دموکرات و مابقی فعالان
سیاسی مستقل و یا وابسته به دیگر احزاب کردستان، به عنوان
مثال حزب خبات بوده اند.(مرکز فرهنگی چاک، مجله جنگ در
کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست ایران)
درسال
1362، از 160 نفر اعدامی که اشاره شد، بارزترین اعدام های
دسته جمعی همان اعدام معروف 59 نفر در مهاباد است. مابقی
اعدامی ها 36 نفر عضو حزب دموکرات و 30 نفر عضو حزب کومله
بوده اند.دیگر افراد در اعدام های زندان های سقز، سنندج،
سردشت جان شان را از دست داده اند..(مرکز فرهنگی چاک، مجله
جنگ در کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست ایران)
سال 1363 آمار به ثبت رسیده حاکی از این است که 34 نفر از
اعضای حزب دموکرات و 11 نفر از اعضای حزب کومله اعدام شده
اند. در مورد دیگر اعدامی ها و اسامی آن ها آماری در دسترس
نیست.(مرکز فرهنگی چاک، مجله جنگ در کردستان، سایت حزب
کومله و حزب کمونیست ایران)
سال1364
اسامی 19 نفر از اعدامی های حزب دموکرات و 18 نفر از اعضای
حزب کومله اعدام شدند. لازم به ذکر است برخی منابع معتقدند
تعدادی از این اسامی ممکن است مربوط به کشته شده های جنگ
داخلی کومله و دموکرات مربوط باشد.(مرکز فرهنگی چاک، مجله
جنگ در کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست ایران)
سال 1365 و 1366، هفت نفر از اعضای حزب کومله و 13 نفر از
اعضای حزب دمکرات اعدام شدند.(مرکز فرهنگی چاک، مجله جنگ
در کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست ایران)
در اعدام های دسته جمعی که در سال های 1367 و 1368 در کل
زندان های ایران انجام گرفت 23 نفر از اعضا و هواداران حزب
دموکرات و برخی فعالان سیاسی مستقل و یا کسانی که خود را
قبلا تسلیم کرده بودند و با نام تسلیمی شناخته می شدند و
نیز 36 نفر از اعضای حزب کومله اعدام شدند.
در سال 1369، هشت مورد اعدام به ثبت رسیده که سه نفر از آن
ها به عنوان اعضای حزب دموکرات شناخته شده اند و پنج نفر
دیگر هویت سیاسی مشخصی برایشان ذکر نشده است.(مرکز فرهنگی
چاک، مجله جنگ در کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست
ایران)
سال 1370، آمار ها حکایت از اعدام 25 نفر دارد که سه نفر
از آن ها عضو حزب کومله بوده اند و از هویت سیاسی 22 نفر
دیگر اطلاعاتی در دست نیست.(مرکز فرهنگی چاک، مجله جنگ در
کردستان، سایت حزب کومله و حزب کمونیست ایران)
آن سوتر اما از سال 1370 به بعد آرشیوی از اعدام ها و یا
کشته شدگان در دسترس نیست. سایت حزب کومله آمارش را تا سال
1373 و 1374 به روز کرده است که در این میان می توان به
ترور 13 نفر از اعضای این حزب و نیز اعدام چهار تن دیگر
اشاره کرد.
از سال 1374 تا سال 1382 مطلقا هیچ آماری در دسترس نیست.
البته در این دوران حقیقتا آمار اعدام ها بسیار پایین آمده
بود و اگر هم حکمی صادر می شد یا اجرا نمی شد یا بسیار با
تاخیر به اجرا درمی آمد.
از
سال 1382 به بعد موارد اعدامهایی که تا به حال ثبت شده به
شرح زیر است:
سال 1383، شش نفر از اعضای حزب دموکرات در شهر سقز اعدام
شدند.احکام اعدام این افراد چند سال پیش صادر شده بود.(
روزنامه آشتی 29/1/1383، سایت حزب دموکرات کردستان ایران)
اسماعیل
محمدی اهل بوکان، به اتهام همکاری با حزب کومله در سال
1382 دستگیر و در 13 شهریور 1384 در زندان ارومیه به اتهام
محاربه به دار آویخته شد.
محمد پنجوینی به اتهام عضویت در گروه" اگری سور "در سال
1381 دستگیر و زندانی و در 13 شهریور 1384 به دار آویخته
شد.
حسن حکمت دمیر در سال 1386 به اتهام عضویت در پژاک در
زندان خوی اعدام شد.( سازمان دفاع از حقوق بشرکردستان).
از سال 1386 تا 20 آبان 1388، که احسان فتاحیان اعدام شد،
اعدام دیگری گزارش نشده است، اما آنچه مشخص است اکنون 14
نفر از فعالان سیاسی کرد به اعدام محکوم شده اند و هم چنان
در انتظار لغو حکمشان هستند. اسامی این افراد به شرح زیر
است:
زینب جلالیان -2- شیرکو معارفی-3- حبیب الله لطیفی 4- سید
سامی حسینی، سلماس 5- سید جمال محمدی، سلماس 6- رستم ارکیا
7- فسیح یاسمنی 8- رشید آخکندی 9- حسین خضری 10- فرزاد
کمانگر11- علی حیدریان 12- فرهاد وکیلی 13- مصطفی سلیمی،
روستای ایلوی سقز 14- انور رستمی.
لازم به ذکر است بنا به گزارش سال 1991 عفو بین الملل از
سال 1979 تا 1991، 50000کرد کشته و از سال 1987 تا 1991،
105 نفر از کردها در ایران اعدام شده اند. در گزارش ماه
مارس سال 1994 همین سازمان در ژوئن سال 1993، 5نفر در
کرمانشاه بعد از دو سال زندان اعدام شده اند.
بر اساس گزارش کمیسیون مبارزه با تبعیض نژادی و حمایت از
اقلیت های وابسته به سازمان ملل در تاریخ10/8/1994 بر اساس
گزارش نماینده فرانس لیبرتی در 8سپتامبر 1993، 70 نفر به
اتهامی پوشیدن لباس کردی بازداشت و 10 نفر آنها بی نام و
نشان مانده اند.
منابع:
1-آرشیو
روزنامه اطلاعات
2-آرشیو
روزنامه کیهان
3-آرشیو
روزنامه انقلاب اسلامی
4-
آرشیو مرکز فرهنگی چاک(کوردوساید)
5-
مجله ی جنگ در کردستان
6-
وبلاگ کتاب شناسی بهزاد خوشحالی و کتاب
های 20 گانه اش.
7-خبرنامه
گویا
8-سایت
سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان
9-سایت
مجموعه فعالان حقوق بشر
10-سایت
حزب دمکرات کردستان ایران
11-سایت
حزب کومله
12-سند
UN, CD /872-12/9/88,
کنگره خلع سلاح
13-
سند
e/cn.4/sub.201988,UN
14-سندUN،
e/cn.4-31/4/1992
شورای اجتماعی اقتصادی سازمان ملل
15-سند
UN
شورای امنیت
s/23685/add9/31992
16-
سند
un،
e/cn/.4/1993/45
شورای اقتصادی اجتماعی
17-گزارش
عفو بین اللمل
MDE 14/1/1988/
18-
گزارش عفو بین اللمل
MDE 14/3/1989/
19-
گزارش عفو بین اللمل
MDE 13/10/1992/
20-
ایران :نقض حقوق بشر 1987 تا 1990سازمان عفو بیل املل
MDE 31/12/1992
21-
مجموعه اسناد کمیسوین حقوق بشر کردستان. ماستریخت 27/11992
منبع:
وبلاگ نويسنده
