تحريم؟ آرى ، يا نه؟ وظیفه ما چیست؟
دکتر عبدالستار دوشوکی
د
یباچه
علیرغم
آغاز مذاکرات هسته ای، احتمالاً ایران در سال آینده تحت "تحریمات فلج کننده" قرار
خواهد گرفت، و ممکن است بعد از خروج سربازان آمریکایی از خاک عراق تاسیسات هسته ای،
نظامی و بعضاً اقتصادی کشور مورد حمله هوایی آمریکا و متحدانش قراربگیرند؛ مرحله ای
که تا رسیدن به آن اجباراً دو مرحله دیگر یعنی مذاکرات (دیپلماسی) و فشار (تحریمات)
باید طی شوند. در حال حاضر ترکیبی نامتجانس از مرحله اول و دوم در جریان است. هردو
طرف باید به مردم خود و جهانیان نشان دهند که برای اجتناب از تشدید مرحله دوم
(تحریمات شدید) و پرهیز از رسیدن به مرحله سوم (جنگ) حداکثر تلاش خود را می کنند تا
در آینده مورد شماتت خودی و غیر خودی قرار نگیرند. در اين مقاله تحقيقى، بر اساس
شواهد مكتوب، علمی و مستند تلاش نموده ام تا علاوه بر تاویلی بر روش معمولی غرب و
یا به اصطلاح "جامعه بین المللی" در استفاده از "تحریم" بعنوان یک اهرم فشار مرحله
ای در روابط بین المللی؛ به سه سوال مهم و ضروری بپردازم. اول اينكه آيا تحريم
بعنوان يك ابزار فشار سياسى در روابط بين المللى موثر است يا نه؟ ثانياء آيا اعمال
و تشديد تحريم هاى گسترده تر بر عليه ايران منجر به تغيير رفتار و يا تسليم رژيم در
مقابل خواسته هاى شوراى امنيت سازمان ملل و "غرب" خواهد شد؟ ثالثاء مردم آزادیخواه
ایران باید چه موضع و یا عکس العملی در قبال تشدید تحریم ها و یا خطرحمله نظامی
محتمل به ایران اتخاذ کنند؟ استقبال و جانبداری بخشی از مخالفان حکومت از قداماتى
نظير تحريم، تکفیر، تهديد و تنبييه قابل درك است. اما بايد پرسيد كه اين موضعگيرى
تا چه حد ريشه در احساسات دارد و يا تا چه حدى عقلانى، علمى و با استناد به تجربيات
و شواهد تاريخى سياسى مى باشد. تحريم تاريخچه اى به قدمت تاریخ دارد. رژيم جمهورى
اسلامى نيز تاريخچه سى ساله دارد. با بررسى و كالبد شكافى تحريم هاى اعمال شده در
سطح بين المللى در طى صد سال اخير از يك طرف، و از طرف ديگر با تجزيه و تحليل
ماهيّت و عملكرد سياسى و بخصوص عكس العمل رژيم جمهورى اسلامى در مقابل تحريم ها و
"بايكوت" هاى اعمال شده در طى سى سال اخير، مى توان به دور از احساسات و شور سياسى
و يا موضع گيرى "اپوزيسيوني" به پاسخ هاى مربوطه و يا جمعبندى عقلانى و مستدل دست
يافت.
مقدمه
در
طی سده گذشته بیش از دويست مورد تحريم رسمى و مستند در صحنه روابط بين المللى صورت
گرفته است. از مجموعه 110 مورد تحریم در طی سالهای 1970 تا 1999، 73 مورد از جانب
آمریکا، 28 مورد از جانب اروپای غربی، 6 مورد از جانب اتحاد شوروی سابق و یا روسیه،
و 13 مورد از جانب سازمان ملل اعمال شده بودند. در حالیکه اکثراً (حدود هشتاد درصد)
کشورهای مورد هدف تحریمات، آفریقایی، آسیایی، آمریکای لاتین و خاور میانه ای بوده
اند(1). متاسفانه "جامعه بین المللی" , و ابر قدرت ها عمدتاً (2)، و آمریکا مشخصا،
گویا شیوه اجتناب ناپزیر همیشگی خود را دنبال می کنند. شیوه ای که معمولا سه مرحله
دارد: مرحله اول مذاکره و گفتگو (دیپلوماسی)، مرحله دوم تحریمات فلج کننده؛. این
مرحله ای است که پرفسور گردون آن را در کتاب آتی خود "جنگ نامریی" لقب داده است (3)
و هانس وون اسپونک در کتابی بنام "جنگی از جنس دیگر" در مورد تحریمات سازمان ملل
مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است (4) . مرحله سوم حمله گسترده نظامی و یا در مورد
ایران بهتر است بگویم حمله هوایی به تاسیسات دفاعی و هسته ای ایران خواهد بود.
برخلاف همسایگان ما (عراق و افغانستان) که هدف اصلی حمله نظامی غرب "تغییر رژيم"
بود؛ در مورد ایران برعکس خواهد بود. شايد كمتر رژيمى را در دنيا بتوان يافت كه از
بدو پيدايش خود يعنى در طى سى سال درگير تحريم هاى متعدد يكجانبه، چند جانبه و بين
المللى بوده و است. ایران بعد از گروگانگیری سفارت امریکا در تهران همواره تحت
تحریم های متعدد آمریکا و اخیرا سازمان ملل نیزبوده و است. رژيم جمهورى اسلامى حتى
در دوران استيصال و جنگ هشت ساله اقدامى جدى و رسمى در جهت رفع تحريم ها انجام
نداد. هیچگونه دلیل و مدرک مستدلی دال بر تسلیم جمهوری اسلامی و یا تغییر رفتار آن
در مقابل تحریم های سی سال گذشته وجود ندارد. جمهوری اسلامی همواره از رویارویی و
تنش مستمر با غرب و تحریمات اهمال شده بعنوان سرپوشی برای بی کفایتی ذاتی خود در
اداره کشور و سوءمدیریت فاجعه بار اقتصادی، اجتماعی وملی و حتی سرکوب بیرحمانه
مخالفان خود استفاده نموده است.
تحريم
از منظر تاريخي
مقوله
تحریم ریشه ای عمیق در بطن تاریخ دارد. تاریخی که بر اساس کتاب "تحریمات اقتصادی
فلسفه و تاثیر آنها" نوشته حسین عسکری و همکاران او ریشه در فرمان (حکم حکومتی)
مگاریان بیش از چهارصد سال قبل از میلاد دارد (5)، اما اولين تحريم رسمى معاصر در
سال 1914 ميلادى توسط بريتانيا بر عليه آلمان صورت گرفت كه بلافاصله به محاصره
دريايى آلمان توسط ناوگان ارتش بريتانيا منجر شد. مشکلات و پیچدگی های حقوقی اجرای
تحریم های سازمان ملل از منظر قوانین داخلی کشورهای مستلزم به اجرای قطعنامه شورای
امنیت در کتاب "اجرای تحریمات سازمان ملل توسط کشورها" نوشته پروفسور گولاند، ورا و
جاکوبا (6) مورد مطالعه و تشریح قرار گرفته اند که پرداختن به آن وقت فراوان می
طلبد. اما "موسسه پيترسن براى اقتصاد بين المللي" در واشنگتن شايد معتبرترين منبع
براى مطالعه و تجزيه و تحليل تحريم و تاثيرات آن باشد. اخيراء محققين شناخته شده
اين موسسه نظير گارى كلايد هافباور و همكارانش در چاپ سوم كتاب معروف "بازنگرى
تحريمات اقتصادي" (7) تاثيرات، موفقيت و يا ناكامى حدود دويست مورد تحريمات اقتصادى
را مورد تجزيه و تحليل علمى و تجربى قرار داده اند. چاپ اول اين كتاب قريب به يك
ربع قرن پيش با مطالعه دقيق 103 مورد از تحريمات چاپ شده بود. جدول زیر، از کتاب
مزبور(چاپ سوم، صفحه 159) نتایج موارد متعدد تحریمات را بر اساس اهداف سیاسی مورد
نظر طبقه بندی نموده است.
|
هدف سیاسی
تحریمات |
موارد
موفق |
موارد
ناموفق |
کــُل |
درصد
موفقیت |
|
تغییر
سیاست نسبی و متوسط |
٢٢ |
٢١ |
٤٣ |
٥١٪ |
|
تغییر
رژيم و احیای دمـکراسی |
٢٥ |
٥٥ |
٨٠ |
٣١٪ |
|
قطع و یا
درهم شکستن حمله نظامی |
٤ |
١٥ |
١٩ |
٢١٪ |
|
شکستن و
یا تضعیف قدرت نظامی |
٩ |
٢٠ |
٢٩ |
٣١٪ |
|
تغییر
سیاست مهم و یا استراتژيک |
١٠ |
٢٣ |
٣٣ |
٣٠٪ |
|
هـمـه
مــوارد |
٧٠ |
١٣٤ |
٢٠٤ |
٣٤٪ |
جدول مستند بالا نشان می دهد که از مجموع دویست و چهار مورد تحریم فقط حدود یک سوم
تحریم ها موفقیت آمیز بوده اند. تحریم های اعمال شده جهت تغییر سیاست مهم و یا
استراتژيک فقط سی در صد شانس موفقیت داشته اند. پرفسور رابرت پايپ از دانشگاه
دارتموث یافته های موسسه پيترسن براى اقتصاد بين المللى را مورد تجزیه و تحلیل
دقیقتری قرار داده است. بر اساس تحقيقات پرفسور رابرت پايپ، هیچگونه رابطه آماری
معنی داری بین درجه زیان اقتصادی (شدت تحریم ها) و شانس موفقیت تحریمات وجود ندارد.
وانگهی موشکافی دقیق پرفسور رابرت پايپ نشان می دهد که میزان واقعی موفقیت تحریم ها
بسیار پاینتر از آنچه که در جمعبندی موسسه پيترسن نشان داده شده، می باشد (8).
شایان ذکر است که بیشترین زیان وارده اقتصادی ثبت شده در تاریخ تحریم های جهان در
مورد ایران در خلال تحریمات علیه ملی شدن صنعت نفت توسط دکتر محمد مصدق می باشد.
تحریم منطقه شورشی و"استقلال طلب" بیافرا توسط دولت مرکزی نیجریه در آفریقا جزوء
تحریمات بین المللی حساب نمی شود؛ اگرچه در جدول زیر از نشریه "امنیت جهانی"
گنجانده شده است. همانگونه که جدول زیر از نشریه "امنیت جهانی" (9) نشان می دهد با
وجود هزینه سنگین اقتصادی و مالی وارده به ایران، تحریم ها ناکام ماندند. علیرغم
قیاس مع الفارق بین مبارزه ملی شدن نفت و ماجراجویی هسته ای، تاریخ ممکن است بصورت
تراژدی دیگری تکرار شود و مردم ایران هزینه بسیار سنگینی را بپردازند. مطالعات جن
هوی و رابرت هاسبی از دانشکده علوم سیاسی دانشگاه اسلو نشان می دهد که اکثر موارد
موفق مربوط به کشورهایی است که در مرحله اولیه یعنی مرحله تهدید (و نه مرحله اعمال
تحریمات) به خواسته های تحرم کنندگان تن در داده اند. (10)
|
تـنـبـیـه
و تحریم شدید و نتایج تحریم های شدید |
|
سا ل
(میلادی) |
تحریم
کننده (بانی تحریم) |
تحریم
شده (هدف تحریم) |
میزان ضرر
تولید ناخالص ملی |
نتیجه
تحریم |
|
1967 |
نـیجـریا |
بیافرا |
٢/١٥٪ |
شــکــســت |
|
1951 |
بریتانیا
و آمریکا |
ایـــران |
٣/١٤٪ |
شــکــســت |
|
1965 |
بریتانیا
و سازمان ملل |
رودیزیا
(زیمبابویه) |
١٣٪ |
شــکــســت |
|
1982 |
آمریکا و
هـلـنـد |
سـوریـنام |
٨/٧٪ |
شــکــســت |
|
1975 |
آمریکا |
کــامـبـوج |
٨/٦٪ |
شــکــســت |
|
1987 |
آمریکا |
پـانـامـا |
٦٪ |
شــکــســت |
|
1982 |
آفـریـقـای جـنـوبی |
لــِسـوتـو |
١/٥٪ |
موفقیت
نسبی |
|
1989 |
هندوستان |
نـپـال |
٦/٤٪ |
موفقیت
کامل |
پژوهشگران موسسه مذکور برانگیختن احساسات ملی و ناسیونالیستی ملت تحت تحریم را یکی
از علل عمده مقابله با تحریم، و دلیل شکست تحریمات می دانند. آنها با مطالعه تحریک
عِرق ملی ایتالیایی ها در مقابل تحریم های وضع شده توسط سازمان "اتحادیه ملل" قبل
از جنگ جهانی دوم، تحریم آمریکا بر علیه اندونزی، و نمونه های فراوان دیگر، حس
ناسیونالیستی، استقلال طلبی و غرور ملی را عامل مهمی در بسیج افکار عمومی ملت تحریم
شده بحساب می آورند. پژوهشگران مذکور در بخش دیگری از یافته های خود هشدار می دهند
که قلدر (زورگو) را نمی توان از طریق " قلدری" و حربه های اقتصادی مرعوب نمود. بر
اساس نتیجه گیری آنها رژيم های دمکراتیک و مردمی، بر خلاف حکومت های مستبد، در
مقابل تحریم های اقتصادی از تاثیرپذیری بیشتری برخوردار هستند. اين ادعا با يافته
هاى علمى هيو دافنباخ در نقد مدل هاى پيشنهادى دوروسن، هان و مو، و جونگرين همخوانى
دارد؛ زيرا آنها در پژوهش علمى خود به عکس العمل ها و مدل هاى احتمالى سياست داخلى
يك حكومت براى مقابله با تحريم پرداخته اند(11)
.
تحريم
ها بر عليه ايران در سى سال گذشته
همانگونه
که در مقدمه اشاره کردم رژيم جمهوری اسلامی در عرض سی سال گذشته همواره تحت تحریم
های مختلفی بوده است. تحريمهاى آمريكا بدون شك از جريان سرمايهگذارى مستقيم خارجى
به سمت بخش انرژى ايران جلوگيرى كرده وهمچنين باعث شده تا ظرفيت توليد نفت و گاز
كشور با سرعت كمترى گسترش پيدا كند، ولىصدماتى كه در طول اين مدت بر اقتصاد ايران
وارد شده بيشتر به خاطر متغيرهاى ديگرى از جمله ناشایستگی تقریباً مطلق، فساد،
بیکفایتی و سوءمدیریت ذاتی می باشد. ممكن است تحريمهاى اعمالى آمريكا ; که به نقل
از کتاب "تحریمات اقتصادی و دیپلماسی آمریکایی" آقای ریچارد هاس (12)، بیشتر شبیه
تلافی جویی های قدیمی و سنتی می مانند تا عملکرد سیاسی مدرن، ايران را از وارد كردن
قطعات يدكى هواپیمایی و برخىسلاحهاى متعارف ساخت آمريكا بازداشته و تاثیر منفی بر
اقتصاد ایران و صنعت نفت داشته، ولى نتوانسته رژيم را از وارد كردن تجهیزات نظامی،
امنیتی، سلاح های مخرب، ساخت سيستم موشكى و پيشرفت برنامه هستهاى و حتی ماهواره و
غیره باز دارد. یعنی در حقیقت برای آمریکا تحریم از یک "ابزار" فشار اقتصادی تبدیل
به یک خط مشی سیاسی (پالسی) شده است. به ادعای دیوید کورترایت و جورج لوپز که چندین
کتاب از جمله "دهه تحریم ها بررسی استراتژی سازمان ملل در دهه 1990" و "تحریمات و
جستجوی امنیت" را تالیف نموده اند؛ این دقیقاً همان اتفاقی بود که در عراق رخ داد و
قابل تکرار است (13). علیرغم بی اعتباری بیمه ای و مالی گسترده، رکود اقتصادی و
"روانی"، فقر فراوان، بیکاری، تورم 25 درصدی، فحشاء، فساد، اعتیاد، سرخوردگی،
ورشکستگی ممتد کارخانه ها و صنایع متعدد و نابودی کشاورزی ایران و حتی اقتصاد
چمدانی (نظیر خروج هیجده و نیم میلیارد دلار ارز و طلا و غیره توسط کامیون به
ترکیه) سعيد جليلی، دبير شورای عالی امنيت ايران، در واکنش به تحريمات آتی می گوید:
"ايران طی
۲۸
سال گذشته مورد تحريم آمريکا قرار داشته است و اين تحريمها هم اضافه بر تحريمهای
قبلی تاثيری بر سياست ايران نخواهد داشت". تقريبا همه متخصصان و محققين اقتصادى در
مورد تاثيرات منفى تحريم ها بر معیشت مردم ایران اشتراك نظر دارند. اگر چه بعضى از
مفسرين معتقد هستند كه در ايران ظاهرا قانون نانوشته ای در سطح مقام های رسمی ایران
وجود دارد که بر اساس آن نباید به تاثیر تحریم های بین المللی علیه ایران به طور
علنی اعتراف کرد، زیرا چنین اعترافی سبب تشویق "غربیها و بخصوص آمریکایی ها" برای
ادامه فشار اقتصادی بر ایران خواهد شد. (14). اصغر گرانمايه پور عضو کميسيون
اقتصادى مجلس شوراى اسلامى در گفت و گو با فارس مى گويد "تجربه نشان داده است،
اعمال تحريم هاى بين المللى عليه حمهورى اسلامى در بلند مدت با شکوفا کردن استعداد
هاى جوانان و دانشمندان ايرانى به نفع کشور بوده است" (15) . فرهاد رهبر استاد
اقتصاد و رئيس دانشگاه تهران نيز در خصوص بى تاثير بودن تحريم هاى غرب عليه ايران،
مى گويد: اينها تبليغات بى فايده اى است كه كارآيى ندارد و افكار عمومى هم به خوبى
از ماهيت آن باخبر هستند. ما در زمان جنگ تحريم هاى شديدتر از اين داشتيم و نه تنها
آسيبى نديديم بلكه سربلند هم از جنگ بيرون آمديم" (16). احمد خرم وزير راه دولت
خاتمى شاید جزوء معدود مسئولینی بود که به تاثير مستقيم تحريمات در سوانح هوايى
كشور اعتراف كرده بود و به همين دليل مورد استيضاح مجلس قرار گرفت (17). در باطن
امر مسئولين جمهورى اسلامى حداكثر تلاش خود را براى مقابله با تحريم ها انجام مى
دهند. روزنامه تهران تايمز سال پيش گزارش داد كه" تهران از حساب هاى اروپايى خود 75
ميليارد دلار را خارج كرده است تا در صورت تحريمات احتمالى جديد بين المللى از
مسدود شدن آنها جلوگيرى شود. به گزارش تهران تایمز، تهران در بهترین حالت برای
تشدید تحریمات مالی آماده شده و در بدترین حالت خود را برای جنگ آماده می کند که می
تواند بهای نفت را به شدت افزایش داده و بازارهای مالی جهان را به سقوط بکشاند".
(18)
در
عرض سی سال گذشته اکثر ملت های جهان پیشرفت های چشمگیری داشته اند. اما متاسفانه
ملت ایران هزینه بسیار سنگینی را برای ماجراجویی های رژيم و سیاست های دشمن ساز،
تروریست پرور و سرکوبگر آن پرداخته است. تحریم های سی سال گذشته بیشترین تاثیر را
بروی مردم اسیر ایران و قشر های آسیب پذیر گذاشته است. یعنی در حقیقت کسانی مورد
تحریم قرار گرفته اند که دارای کمترین تاثیرپذیری بر روی رفتار و یا سیاست های
داخلی و یا خارجی حکومت هستند. تاثیر تحریم های آینده نیز، بر خلاف ادعا هایی نظیر
تحریمات هوشمند و یا هدفمند و غیره، بر همان منوال خواهد بود. تاریخ 30 ساله جمهوری
اسلامی ثابت نموده است که سران حکومت از هزینه کردن آبرو، جان و مال مردم ایران
برای رسیدن به اهداف ماجراجویانه خود ابایی ندارند. صدام حسین نیز دقیقا همین کار
را کرد و باعث تلف شدن بیش از نیم میلیون کودک عراقی بدلیل "تحریم های فلج کنند و
مهلک" سازمان ملل شد. طبق گزارش "بنیاد سازمان ملل" تحقیقات مندرجه در نشریه علمی
"ژورنال بهداشت عمومی آمریکا" میزان مرگ و میر کودکان عراقی بلافاصله بعد از اهمال
تحریمات سازمان ملل چهار برابر شده بود (19) . طالبان نیز با سوق دادن افغانستان به
سیاه چال های قرون وسطاء تحریم های سازمان ملل را مورد تمسخر قرار دادند؛ و همه ما
می دانیم چه بر روز مردم بیگناه آن کشور آمد. هر دو کشور نابود شدند و صدها هزار
نفر هلاک شدند؛ اما کوچکترین آسیبی به رژيم های مستبد صدام و ملاء عمر نرسید. در
نهایت غرب مجبور شد که با حمله نظامی کاری را بکند که تحریم هرگز نمی توانست بکند.
رژيم های برمه (میانمار)، زیمبابویه، کوبا، هائیتی، کره شمالی وسودان فقط چند نمونه
از ناکارایی مقوله تحریم است. وانگهی تحلیلگرانی نظیر کنیت هرمیل و برتیل اودن از
موسسه اسکاندیناویایی برای مطالعات آفریقای جنوبی (20) علاوه بر نقش تحریم و خروج
شرکت های چند ملیتی از آفریقای جنوبی، بغرنجی و پیچدگی مقوله تحریم را نیز خاطر
نشان ساخته اند.
نمونه
های محدود ِ ظاهرا موفق نظیر رودزیا، افریقای جنوبی و حتی لیبی کاملاء با مورد
ایران متفاوت هستند. مثلا در مورد آفریقای جنوبی، بر طبق اعتراف اف دبلیو دکلرک
آخرین رئیس جمهور سفیدپوست آن کشور آنچه که رژیم نژادپرست را وادار به عقب نشینی
کرد دو فاکتور عمده بودند. فاکتور هراس از جنگ داخلی تمام عیار بین سیاهپوستان و
سفیدپوستان و نابودی "همه چیز". علت دوم پشت کردن کامل دو یار وحامی مهم رژیم
نژادپرست، یعنی بریتانیا و آمریکا بود. نقش رهبران کنگره ملی آفریقا و حمایت جهان
از آنان عامل عمده دیگری بود که در کتاب ِ "چگونگی عملکرد تحریم ها درسی از
آفریقای جنوبی" تالیف پروفسور نتا کراوفورد و پرفسور اودی کلوتز (21) به آن پرداخته
اند. از سوی دیگر سیاست ِ ندانمکاری سرهنگ معمر قذافی باعث شد که ملت لیبی هم درد
تحریم ها را متحمل شوند و هم حملات نظامی آمریکا را و در نهایت هم جریمه میلیاردی
را به آمریکا و بریتانیا بپردازد.
برآيند
آتى تشديد تحريم ها و ظايف ما ايرانيان
ديويد
هندرسن از موسسه هوور دانشگاه استانفورد آمريكا در تشريح تحريمات مهلك و درد آور
(فلج کننده) مثال جالبى از دوران کودکی خود و برادرش و گربه همسایه مى آورد كه ذكر
آن بيانگر تناقض نهفته اى است که در حین حال عیان است. او مى گويد همسايه او گربه
خود را در دست مى گرفت و هنگامى كه گربه را در مقابل صورت پاول برادر وى قرار مى
داد، دُم گربه را همراه با نيشگونى سخت مى كشيد و گربه متاثر از درد به سر و صورت
پاول كه در مقابل گربه قرار داشت چنگ مى انداخت. ديوید مى گويد كه او و برادرش از
رفتار گربه ناراحت مى شدند. زيرا آنها معتقد بودند كه گربه بايد چنگ به صورت همسايه
مى انداخت و نه برادر بيگناه او (22). این مثال بیانگر آن است که متاسفانه در حیطه
"تحریم" چه کسی خطا می کند، چه کسی تنبیه می کند، و چه کسی تنبیه می شود. تناقض و
ضد و نقیض بودن مسئله تحریم در کتاب "تناقض تحریمات سیاستمداری اقتصادی و روابط
بین الملل" توسط دانیل درزنر مورد بررسی و کنکاش انتقادی قرار گرفته است (23).
تناقض و برخورد دوگانگی که امروزه حتی بسیاری از ما ایرانیان با آن روبرو هستیم.
علیرغم رغبت و رضایت باطنی بسیاری از ایرانیان برای تنبییه و تکفیر رژيم از طریق
اهمال تحریمات "فلج کننده"، تاریخ 95 ساله و علم تجربی و مستند "تحریم" ثابت نموده
است که در اکثریت موارد آنکس که با پرداخت هزینه بسیار سنگین فلج و یا حتی نابود می
شود؛ قشرهای آسیب پذیر جامعه و مردم عادی هستند. چه فرقی بین رژيم صدام و یا طالبان
و یا برمه و سودان و یا کره شمالی و یا کوبا و یا زیمبابوه با رژيم جمهوری اسلامی
وجود دارد؟ بر اساس کدام منطق و یا منبع علمی و تجربی باید امیدوار باشیم که اگر
تحریمات "فلج کننده" بر علیه دیگر دیکتاتورها تاثیری نداشته و ندارد، اما بر حکام
جمهوری اسلامی تاثیر گزار خواهد بود؟ کدام ملت تحت سلطه استبداد قرون وسطائی را
سراغ دارید که تحت فشار تحریم های خارجی بر علیه حکومت خود قیام کرده است؟. این
استدلال ممکن است در مورد یک دولت پاسخگو، مسئول و دمکرات صدق کند؛ تلف شدن هزاران
ایرانی بیگناه به دلیل تحریمات "استکبار جهانی" بمثابه پیوستن آنها به کاروان شهدای
جمهوری اسلامی خواهد بود و بس! آخوند و بسیجی و پاسدار و غیره جزوء قشرهای آسیب
پذیر جامعه نیستند زیرا هزینه را مردم عادی می پردازند، اما سود معامله مرگ آور را
آنها می برند. رژيم جمهوری اسلامی مشتاق برپا شدن چنین آتش خانمانسوزی است. ما
نباید هیزم بیار این آتش باشیم. تعارض، جنگجویی و ایجاد تنش و بحران، اکسیژن حیات
جمهوری اسلامی می باشند. تحریم های به اصطلاح فلج کننده شورای امنیت سازمان ملل نه
تنها رژيم را در سرکوب مخالفان جری تر خواهد کرد بلکه ادامه حیات سرکوبگر آن را در
سایه بحران و حتی جنگ تضمین خواهد نمود. این حقیقت انکار ناپذیری است که اکثر
پژوهشگران مقوله "تحریم" به آن اذعان نموده اند، از جمله ریچارد هاس و مگان
اوسولیوان از موسسه بروکینگز واشنگتن که در کتاب خود بنام "عسل و سرکه مشوق ها،
تحریم ها و سیاست خارجی" (24) در مورد آن تاکید کرده اند. مگان اوسولیوان در کتاب
دیگر خود به نام "تحریم های زیرکانه (هوشمندانه) سیاستمداری و حمایت دولتی از
تروریسم" به تفصیل در مورد تحریمات بر علیه ایران، لیبی، سودان و عراق نوشته است
(25). حدود ربع قرن پیش هنگامی که آیت الله خمینی در مورد جنگ ویرانگر ایران و عراق
گفت: "این جنگ برای ما یک نعمت الهی است". سالها بعد که معنی این جمله بنیانگزار
جمهوری اسلامی را درک کردیم، دیگر خیلی دیر شده بود. اکنون که رژيم موجودیت خود را
در مقابل جنبش آزادیخواهی مردم در معرض خطر جدی می بیند، شاید اینبار نیز به دنبال
برکت (نعمت) الهی دیگری باشد. ارنست پریگ مولف کتاب " احساس اقتناع درونی یا عملکرد
مفید (برونی) با تحریمات تحریمات یکجانبه آمریکا و منافع ملی آمریکا" (26) معتقد
است که آمریکا نیز ناچار است برای رضایت و یا تسکین افکار عمومی مردم آمریکا به
تحریمات نیمه سترون دست بزند. حتی اداره پاسخگویی (بازرسی) دولت آمریکا سال گذشته
در کتاب منتشره خود بنام " تحریمات ایران تاثیر خوب یا بد؟" اعتراف می کند که
ادارت و وزارتخانه های مختلف دولت آمریکا تاثیر تحریم ها بر علیه ایران را به صورت
جامع و کامل بررسی نکرده اند (27).
نتيجه
گيرى
بر
اساس مستندات تحقیقی، علمی و تجربی قریب به یک قرن گذشته و با رجوع به بیش از دویست
مورد از تحریمات مختلف، ناکارایی تحریم بعنوان یک اهرم فشار و ابزار سیاسی در روابط
بین المللی برای تغییر و یا تغییر رفتار رژيم های مستبد، مستدل و مکتوب می باشد.
تجربه های مستند و مکتوب نشان می دهد که دیکتاتورها تحت تحریم در کاربرد خشونت بر
علیه مخالفان داخلی خود سفاکتر می شوند. تاثیر تشدید تحریمات اخیر آمریکا، اروپا و
سازمان ملل بر رفتار حکومت ایران چه بوده است؟ آیا تقلب و کشتار و زندان و شکنجه و
دادگاههای فرمایشی و غیره کاهش پیدا کردند یا اینکه "گل بود و به تجاوز هم آراسته
شد"؟ در طی قریب به سی سال تحریم بر علیه ایران کتابهای فراوانی نوشته شده است. ساس
فیاض منش در کتاب "ایالات متحده و ایران تحریمات، جنگ و سیاست مهار دوگانه" تحریم
های دوران ریگان، کلینتون و بوش بر علیه ایران را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده.
تاثیر اینگونه تحریمات بر رژیم ( و نه مردم عادی) به اعتراف همه ناچیز بوده است
(28). رژيم جمهوری اسلامی نیز هیچگونه سنخیت و یا همسویی با رفاء و منافع مردم
ایران ندارد. منافع مردم ایران و منافع رژيم دو مقوله کاملا مجزاء هستند. تحریم ها
و حتی حمله نظامی "احتمالی" و متعاقب آن بر علیه منافع مردم ایران خواهد بود. اما
رژيم جمهوری اسلامی برای ادامه بقای خویش و سرکوب مردم ایران از تحریم و "جنگ"
استقبال می کند. در نتیجه وظیفه همه ما است که با وقوع آنچه که رژيم آن را "برکت و
یا نعمت الهی" می خواند مخالفت کنیم. اگر جامعه بین المللی نگران فعالیت های هسته
ای و یا تروریستی رژيم است، در این صورت باید رژيم را مورد تحریم و فشار سیاسی
مستقیم قرار دهند. آنها باید از مبارزه آزادیخواهی ملت بپا خاسته ایران حمایت کنند.
نقض گسترده حقوق بشر و سرکوب مردم ایران توسط رژيم باید مبنای "تنبیه های" مشخص
سیاسی و به اصطلاح هوشمند (هدفمند) سازمان ملل باشد. بعنوان نمونه دولت احمدی نژاد
را برسمیت نشناسند همانگونه که دولت طالبان را برسمیت نشناختند. پافشاری بر ابقای
نماینده ویژه کمیسیونر عالی حقوق بشر سازمان ملل برای ایران و حمایت ازحقوق بشر و
مبارزه مردم ایران برای دمکراسی و غیره باید جایگزین تحریمات اقتصادی عمومی گردند.
منابع و مراجع
(1) International Sanctions: Between Wars and Words, Table 1.1; Peter
Wallensteen and Carina Staibani, Routledge 2005
(2) Economic Sanctions and the Great Powers, by Brendan Taylor, Routledge, 2009
(3) Invisible War: The United States and Iraq Sanctions, by Prof. Joy Gordon,
Harvard University Press; January 2010
(4) A Different Kind of War: The UN Sanctions Regime in Iraq; by Hans C Von
Sponeck, Berghahn Books, 2006
(5) Economic Sanctions: Examining Their Philosophy and Efficacy, by Hossein G.
Askari, John Forrer, Hildy Teegen, and Jiawen Yang. Praeger 2003
(6) National Implementation of United Nations Sanctions: A Comparative Study.
by Vera Gowlland-Debbas. Leiden and Boston: Martinus Nijhoff Publishers, 2004.
(7) Economic Sanctions Reconsidered. by Gary Hufbauer, Jeffrey Schott, Kimberly
Elliott and Barbara Oegg, (3rd edition), Peterson Institute for International
Economics; 2007.
(8) Why Economic Sanctions Still Do Not Work"; International Security Journal ,
Vol. 23, Issue 1, Pages 66-77; Professor Robert Pape; 1997.
(9) Why Economic Sanctions Still Do Not Work International Security, Vol. 22,
No.2 (fall 1997), p108, Professor Robert Pape,
(10) Tales of Unexpected: When Do Economic Sanctions Work?, Jon Hovi, Robert
Huseby, Dept. of Political Science - Oslo University, Norway: Link: http://www.ima.org.uk/conflict/papers/Hovi.pdf
(11) - Ending Economic Sanctions: Audience Costs and Rent-Seeking as Commitment
Strategies, by Dorussen, Han and Mo, Jongryn, 2001 “Journal of Conflict
Resolution, Vol. 45 No. 4, 395-426, August 2001,
(12) Economic Sanctions and American Diplomacy, by Richard N. Haas, Council on
Foreign Relations Press, 1998
(13) – The sanctions Decade: Assessing UN Strategies in the 1990s by David
Cortright and George Lopez, Lynne Rienner, 2000
(14) (بى
بى سي):
http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/05/080527_bd-az-iaea-economy.shtml
(15) http://www.ebtekarnews.com/ebtekar/News.aspx?NID=11338 (روزنامه
ابتکار شماره
)
(16)- http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1680236 (روزنامه
ايران شماره 4005
(
سفینه
های مرگ و دولتی که تحریم ها را کاغذ پاره می داند : سايت راه سبز – (17)
http://www.rahesabz.info/fa/news/news.php?id=50
(18) - http://tehrantimes.org/1387/03/28/TehranTimes:201.html
(19) - http://www.unwire.org/unwire/20000330/7996_story.asp
(20) – Sanctions Dilemmas, by Kenneth Hermel and Bertil Oden, The Scandinavian
Institute of African Studies, Sweden; Motala,Grafiska,Motala 1988
(21) – How Sanctions Work, Lessons from South Africa, Neta C Crawford and Audie
Klotz; MacMillan Press Ltd. 1999.
(22) – Why Economic Sanctions Don’t Work, By David R. Henderson of Hoover
Indtitute, Stamford University, 1998:
http://www.hoover.org/publications/digest/3533376.html
(23) – The Sanctions Paradox: Economic Statecraft and International Relations,
by Daniel W. Drezner, Cambridge University Press, 1999
(24) - Honey and Vinegar: Incentives, Sanctions and Foreign Policy by Richard
N. Haass and Meghan L. O'Sullivan, Brookings Institute – Washington - Jul 2000
(25) Shrewd Sanctions: Statecraft and State Sponsors of Terrorism (Hardcover),
by Meghan L. O'Sullivan Brookings Institute – Washington - 2003
(26) Feeling Good or Doing Good with Sanctions: Unilateral Economics Sanctions
and the U.S. National Interest, Centre for Strategic and International Studies
1999
(27) Iran Sanctions: Impact Good or Bad? By United Staes Government
Accountability Office, Nova Science Publisher, 2008
(28)
The United States and Iran: Sanctions, Wars and Policy of Dual Containment, by
Sas Fayazmanesh, Routledge 2008
