هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

28ی گەلاوێژ له‌ روانگه‌ی‌ 3 كه‌سایه‌تی‌ سیاسی‌

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

 دیمانەی ئاژانسی هەواڵدەریی كوردپا لەگەڵ مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران، سەید ئیبراهیم عەلیزادە، سكرتێری كۆمەڵە، شاخەی كوردستانيی حیزبی كۆمۆنیستی ئێران، عەبدوڵڵا حەسەن زادە چالاكی سیاسی

 

  مستەفا هیجری :

مەسەلەی تەجزیە تەڵەبیش بەشێكە لەو تۆمەتانەی حكوومەتی خومەینی

كە وەكوو میراتی دیكتاتۆریی رێژیمی پاشایەتی پێگەیشتووە و دراوتە پاڵ نەتەوەی كورد

 

kakmistefahijri

دیمانەی ئاژانسی هەواڵدەریی كوردپا لەگەڵ مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران لە پێوەندی لەگەڵ روودای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1358ی كوردستان

كوردپا: نزیك بە 32 ساڵ بەسەر رووداوی 28ی گەلاوێژدا تێدەپەڕێ‌، لەلایەكەوە هێزە سیاسییەكان و لەلایەكی دیكەوە هێزەكانی حكوومەتی ئێران لەژێر ناوی "موجاهدینی ئینقلابی، سیاە جامەگان، كەفەن پووشان، خوێندكارانی خەتی ئیمام و سپاهیانی ئیسلام" لە بەرامبەر یەكتردا راوەستابوون، ئەمە لە حاڵێكدا بوو كە هێزە سیاسییەكان داوای ویست و داخۆازی خەڵكی كوردیان دەكرد و خومەینیش ئەو هێزانەی بە جوداییخواز لە قەڵەم دەدا و ئەو سیاسەتەی ئەوكاتەیان هەتا ئیستاش درێژەی هەیە، پرسیار لێرە دایە بۆچی توانیان ئەو وشەیە بەم شێوە جێ‌ بخەن؟ چۆن هێندێ‌ رۆشنبیر لەو باوەڕە دان كە عەمەلكردی ئەوكاتی هێزە سیاسییەكان بووە هۆی جێگرتنی ئەم روانگەیە؟

مستەفا هیجری: لە پێشدا با ئەوە بڵێم كە تەجزیە تەڵەبی بەو مانایەی كە نەتەوەی كورد لە هەر بەشێكدا كە دابەش كراوە بیهەوێ‌ چارەونوسی خۆی دیاری بكا بە هەر شێوەیەك كە خۆی دەیهەوێ ئەوا مافی خۆیەتی، كەوابوو لێرەدا مەسەلەكە وانیە كە بە شێوەی مەنفی تەفسیری بكەین. مەسەلەی تەجزیە تەڵەبیش بەشێكە لەو تۆمەتانەی حكوومەتی خومەینی وەكوو میراتگری بەشێك لە دیكتاتۆریەتەكانی رێژیمی پاشایەتی، كە هەموو ئەو خەڵكە ئازادیخواز و مافخوازەی ئێرانی چ كورد و چ غەیرە كوردیان بە تۆمەتی تەجزیە تەڵەب و وابەستە بوون بە دوژمنانی ئێران تاوانبار دەكرد هەتا دەستیان زیاتر بۆ كوشتنی خەڵكی ئاوەڵا بێت، ئەوە لە حاڵێكدا بوو كە گەلی كورد و نەتەوەكانی دیكە ئیمكاناتی ئەوەیان نەبوو كە ئەو تەبلیغاتە چەواشە كارانە و درۆیینە پووچەڵ بكەنەوە.

ئێرانیش بە هۆی زۆریی حەشیمەت و پانایی و بەرینی جوغرافیایی بەشێك لە خەڵكەكە لە بنەڕەتدا ئاگاداری دۆخی یەكتری نەبوون، بەشێكی دیكە بەتایبەت لە سەردەمی خومەینیدا لەژێر تەعەسوباتی وشكی مەزهەبیدا هەرچی سەرانی ئەو حكوومەتە بە تایبەتی خومەینی بیگوتبایە ئەوانیش بەبێ ئەوەی بیری لێ بكەنەوە قبوڵیان بوو، بۆیە ئەو وشەیە وەكوو تۆمەتێك بۆ مافخوازانی كورد و باقی نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی بەكار دەهات. بە تێپەڕینی زەمان و بەتایبەتی كە پێوەندیی خێرا هەموو دونیای داپۆشیوە، هۆشیاریی خەڵك هەم لە ئێران و هەم دراوسێیەكانی ئێران چۆتە سەرێ، بێجگە لەوانە هێزەكانی ئۆپۆزیسیۆنی كورد لە كوردستانی ئێران كەم و زۆر هەركامەیان لە ماوەی ساڵانی رابردوودا بوون بە خاوەنی راگەیەنی گشتی وەكوو تەلەڤیزیۆن و ئینتێرنێت توانیویانە كاریگەرییەكی زۆر دابنێن لەسەر پوچەڵ كردنەوەی ئەو بیر و بۆچونانە.

هەروەها ئەو پێوەندییانەی كە هێزەكانی ئۆپۆزیسیۆنی كوردی ئێران لەگەڵ باقی نەتەوەكانی دیكەی ئێرانی و لەگەڵ رێكخراو و كەسایەتیە سیاسییە ئێرانییەكان گرتوویانە ئەو فكرە رۆژ بە رۆژ لاواز بووە و لە داهاتوودا پێم وابێت زیاتریش لاواز دەبێت.

كوردپا: بەپێی ئەوەی كە زیاتر لە 30 ساڵ لە رووداوی 28ی گەلاوێژ تێدەپەڕێ‌ بزوتنەوەی كورد گۆڕانكارییەكی زۆری بە خۆیەوە بینیوە، بەڕای ئێوە هێزە سیاسییەكان دەیانتوانی چ كارێكی تایبەت بۆ راگرتنی هێرشی كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ سەر كوردستان بكەن كە نەیانكرد؟

مستەفا هیجری: من پێم وابێ ئەوەی كە هێزەكانی كوردی بەگشتی كردوویانە جیالە هێندێك وردەكاری شتێكی وایان نەكردوە كە خەڵكی كورد موستەحەقی ئەو قەتڵ وعامە بن یا ئەوەی كە ئاماژەتان پێكرد هێندێك كەس هەن كە هەڵوێستی حكوومەتی كۆماری ئیسلامی بە نەتیجەی هەڵوێستی سیاسی هێزە كوردییەكان دەزانن چونكە هێزە كوردییەكان ئەوكات و لە ئێستاشدا ئەوەی كە داوای دەكەن مافی رەوای گەلی كوردە لە چوارچێوەی ئێراندا، بۆیە ئەوە نەتەنها بۆ ئەوە نابێ كە هێرش بكرێتە سەر گەلی كورد و فتوای جیهاد لە دژی بدرێ، بەڵكوو دەبی گوێی لێ بگیرێ و لە رێگای ئاشتیخوازانەوە ویست و داخوازییەكانی جێبەجێ بكرێ و ئەوە یارمەتی دەكات بە پێشكەوتنی ئێران.

لە راستی دا ئەو بیانوانە كە هێنایانەوە بۆ سەركوتی خەڵكی كورد و باڵاتر لە هەموو فتوای جیهاد بە دژی خەڵكی موسڵمانی كورد، بێجگەلە دەمارگرژیی وشكی مەزهەبی و دواكەوتوویی هیچی دیكەی تێدا نەبوو.

كوردپا: بەگشتی هێزە سیاسییەكان لە سەرەتاوە ویستیان بە وتووێژ مەسەلەی كورد چارەسەر بكەن و لە قۆناخێكی دیكەدا دەستیان بۆ چەك برد و دواتریش پەنایان بردە بەر خەباتی سیاسی و مەدەنی، بەڕای بەڕێزتان ئەو هەموو فەراز و نەشێوە بۆچی؟

مستەفا هیجری: شتێكی زۆر سروشتیە كە هێزە سیاسییەكانی كورد لە سەرەتادا رێگای وتووێژیان هەڵبژارد بۆ ئەوەی داخوازییەكانی گەلی كورد لە رێگای دیالۆگ و ئاشتییەوە لەگەڵ حكوومەتی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو چارەسەر بكەن و لەو رێگایەوە بەتایبەتی حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران هەوڵێكی یەكجار زۆری دا بۆ ئەوەی كە خوێنی لاوانی كورد و باقی خەڵكی ئێران نەڕژێ، بەڵام بەداخەوە كۆماری ئیسلامی ئێران لە جیاتی ئەوەی كە وەڵامی ئەو داخوازییە ئاشتیخوازانە بداتەوە، هێرشیان كردە سەر كوردستان و فتوای جیهادیان بە دژی كورد دەركرد و خەڵكی كوردیش بۆ بەرگری لە مان و مەوجودیەتی خۆی و دەسكەوتەكانی شۆڕش و بەرگری دەستی بۆ چەك برد و ئەوە رێگایەك بوو كە كۆماری ئیسلامی ئێران خستیە بەردەم خەڵكی كورد، بەڵام دواتر بە هۆیئاڵوگۆڕی ناوچە و وەزعیەتی نێونەتەوەیی بەو ئاكامە گەیشتن كە ویست و داخوازەكانی خۆیان لە رێگای چالاكی و تێكۆشانی مەدەنی و تەشكیلاتی و دیپڵۆماسییەوە درێژە بدەن. وانیە كە تۆ لە قۆناغێكدا نەوعێك لە بەربەرەكانێ‌ بەدژی دوژمنێك رادەگەیەنی، بەڵام ئەو هەڵوێستە بۆ هەمیشە هەر وا بەردەوام بێ، لە حاڵێكدا دەبینین لە ماوەی 30 ساڵی رابردوودا دونیا و هەروەها ناوچە ئاڵوگۆرێكی ئێجگار زۆریان بەسەردا هاتووە، بۆیە شتێكی زۆر سروشتیە كە هێزێكی سیاسی بەپێی وەزعیەتی ناوچە و هەروەها بە لێكدانەوە لەسەر ئەو ئەسڵەی كە چ جۆرەخەباتێك بۆ بەربەرەكانێ شیاوترە و دەسكەوتی بۆ بەرەوپێش بردنی خەباتی رزگاریخوازانەی گەلەكەی زیاتر هەڵبژێرێ‌.

 

سەید ئیبراهیم عەلیزادە:

گەڵاڵەى هەشت خاڵیی شاری سنە لەژێر كاریگەری كۆمەڵەی كۆمۆنیستدا نووسراوە و

لەوێدا هەم ویستە دێمۆكراتیكەكانی خەڵكی كوردستان و

هەمیش مافی نەتەوایەتی لە شكڵی چارەی خۆنووسیندا هاتبووە بەرباس

 

Sbraeimalizada

دیمانەی ئاژانسی هەواڵدەریی كوردپا لەگەڵ سەید ئیبراهیم عەلیزادە، سكرتێری كۆمەڵە، شاخەی كوردستانيی حیزبی كۆمۆنیستی ئێران لە پێوەندی لەگەڵ روودای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1358ی كوردستان

كوردپا: مەبەستی ئێمە شیكردنەوەی لایەنی میژووی فتوای خومەینی كە 28ی گەلاوێژی 1358ی لێكەوتەوە نیە، بەڵكوو ئەوەیە كەلە دوای شۆڕشی ئێران و هەروەها لە رووداوی 28ی گەلاوێژیشەوە بیر و بۆچوونی جیاوازی وەكوو چەپ، راست، لیبراڵ، نیمچە لیبراڵ و تەنانەت احزابی كومونیستیش حوزوریان هەبوو، هێزە سیاسیە ناسیۆنالیستەكان داواكاریان لە حكوومەت روون و شەفاف بوو، پرسیارەكە لێرە دایە ویست و داخوازی هێزە كۆمنیستەكان لەو كاتەدا چی بوو؟

ئیبراهیم عەلیزادە: مادەی هەشت خاڵیی شاری سنە لەژێر كاریگەری كۆمەڵەی كۆمۆنیستدا نووسراوە و لەوێدا هەم ویستە دێمۆكراتیكەكانی خەڵكی كوردستان و هەمیش مافی نەتەوایەتی لە شكڵی چارەی خۆنووسیندا هاتبووە بەرباس و رەوتی چەپ هەر لە سەرەتای شۆڕشدا هەستی بەوە كردبوو كە خەریكە دەستكەوتەكانی شۆڕش لەلایەن هێزە ئیسلامییەكانەوە قۆرخ دەكرێ‌ و دەبێ‌ بەرگری لەم كارە بكرێ‌، بەڵام لە كوردستان چونكە خەڵكەكە مەزهەبیان سوننە بوو نەكەوتبوونە ئەو داوەوە و هەروەها لە كوردستان هێزی چەپ و رادیكاڵ هەبوو، بەڵام لە شوێنەكانی دیكە نەبوو و لە كوردستان پێشینەی بەرخودان هەبوو كە ئەمانە بوونە هۆی ئەوەی وەڵامی هێرش بۆ سەر كوردستان بدرێتەوە و ئەوەی لە كوردستان رووی دا درێژەی شۆڕشی ئێران بوو و خەڵكی چوونە سەنگەری خودموختاریەوە كە ببێتە هۆی پاراستنی دەستكەوتەكانی شۆڕش.

كوردپا: بە لەبەرچاو گرتنی ئەوەی كە نموونەی شۆڕشی ئیسلامی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زۆر دەگمەن بوو و هەروەها زۆربەی دانیشتوانی كوردستانیش خەڵكی مەزهەبی بوون، چەپ یان مەسەلەی كۆمۆنیستی بەم شێوازەی ئەمڕۆ تاریف نەكرابوو و خەڵكی لەگەڵی نامۆ بوون، بە بڕوای ئێوە ئەو هۆكارانە نەبوونە هۆی ئەوەی كە بە هیزە چەپەكان كە بەرنامەی كۆمۆنیستیان هەبوو بڵێن كافر؟

ئیبراهیم عەلیزادە: تەنیا هێزی چەپ لە كوردستان خەڵكی بۆ بەرەنگاری ئامادە دەكرد و باقی هێزەكانی دیكە نەتەنیا خەڵكیان بۆ بەربەرەكانێ‌ ئامادە نەدەكرد، بەڵكوو وەهمی خۆگونجاندنیان لەگەڵ رێژیمی تازە بە دەسەڵات گەیشتوو بڵاو دەكردەوە و هێزی چەپیان بە ئاژاوەگێڕ تاوانبار دەكرد و هێزی چەپ بە ئیعتباری بەربەرەكانێ‌ لەلایەن خەڵكەوە ناسرا، نەك ئەوەی كە ئایا باوەڕی بە مەزهەب هەیە یان نا.

موفتی زادە كە هێزێكی ئیسلامی بوو چووە پاڵ حكوومەتەوە تەنانەت كۆماری ئیسلامی ئەویشی پێ‌ تەحەموول نەكرا و هەروەها چارەنووسی ئەوانەی كە بە كۆنگرە چوارییەكان ناوبانگیان دەركرد چییان بەسەر هات و تەنانەت حیزبی تودە، من لەسەر ئەو باوەڕەم كە بوونی هێزی چەپ و رادیكال بیانوویەك بوو بۆ هێرش بۆ سەر كوردستان.

كوردپا: بۆچی هەتا ئیستا نەتوانراوە 28ی گەلاوێژ بكرێتە رۆژێك یان بۆنەیەكی تایبەت، بە بڕوای ئێوە ناسیۆنالیزم و كومونیزم وەكوو بەرنامە و فكریەتی حیزبەكان هەتا چەندە رێگر بوون لە دەست نیشان كردنی ئەو رۆژە؟

بە بروای من ئەو رۆژە دەبێ‌ بكرێتە رۆژی خۆشی و شادی بۆ خەڵكی كورد چونكە لەو رۆژەوە هەتا ئێستا خەڵكی كورد بە حكوومەتی ئێرانیان سەلماندووە كە بەربەرەكانێ‌ درێژەی هەیە و دەبێ‌ خەڵكی كورد شانازی بەو رۆژەوە بكات. لەبارەی نەبوونی یەكدەنگی بۆ ئەو رۆژە دەتوانم بڵێم كە بوونی ئیستراتیژیكی جیاواز لەنێو حیزبەكان یەكێك لە هۆكارەكانە، بۆ وێنە چوونی هێندێ‌ لە هێزە سیاسییەكان بۆ ناو "شۆرای میللیی موقاومەت" كەلە ناو ئەو شوورایەدا ناسیونالیستی زۆر بەرچاو تەنگ هەبوو، یان ئێستا كە باس لە خەباتی مەدەنی دەكرێ‌، حیزب هەیە كە دەستی داوەتە چەك و دەیهەوێ‌ مەسەلەی كورد چارەسەر بكات مەبەست لە باس كردنی ئەم شتانە ئەوەیە كە هەمووی ئەوانە دەتوانێن لە بەرامبەر پڵاتفۆڕمێكی هاوبەشدا رێگر بن.

 

ع. حەسەن زادە:

لەبەر ئەوەی خومەینی مەقامێكی مەزهەبیی هەبوو و

لێك جێا كردنەوەی خەڵك و هێزە سیاسییەكانيش كارێكی ئاسان نەبوو،

ئەو بڕیارە بە فتوا تەعبیر كرا، ئەگەر نا فتوای قەتڵ و عامی خەڵكی نەدا

 

abdollahasanzada

 دیمانەی ئاژانسی هەواڵدەریی كوردپا لەگەڵ عەبدوڵڵا حەسەن زادە چالاكی سیاسی لە پێوەندی لەگەڵ روودای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1358ی كوردستان

كوردپا: خومەینی بەردەوام لە لێدوان و وتەكانیدا باسە لە پێكەوەژیانی برایەتی دەكرد، بەڵام بینیمان كە فتوای 28ی گەلاوێژی 1358ی لێكەوتەوە، ئاخۆ ئەم بڕیارە سەرچاوەیەكی مەزهەبیی هەبوو یان دژایەتی كردن بوو لەگەڵ پرسی كورد؟ ئێوە پێتان وایە ئەو بڕیارەی خۆمەینی لە ئەنجامی راوێژ لەگەڵ دەوروبەرەكانی هاتبووە ئاراوە؟

ع. حەسەن زادە: ئەو فەرمانەی كە خومیەنی وەكوو فەرماندەی "كل قوا" دەری كرد، لەلایەكەوە خومەینی تەنیا دەسەڵات بوو لە ئێراندا پاشان دەورووبەرەكەی وایان حاڵی كردبوو كە هەموو دنیا لەژێر ئەمری ئەوە و تەنیا لە كوردستان خەڵكێكی یاخی پەیدا بوون كە سەرپێچی لە بڕیارەكانی دەكەن، ئەوانەی كە ئەویان حاڵی كردبوو بە دوو جۆر خراپیان تێگەیاندبوو یەكیان ئەوە بوو لە كوردستان تەنیا تاقمێكی كەمن كە ئاژاوەیان ناوەتەوە و سەرپێچی لە فەرمانەكانی ئەو دەكەن، لەلایەكی دیكەشەوە وایان تێگەیاندبوو كە خەڵكی كوردستان لەو تاقمە بێزارن ئەوە بوو كە فەرمانی دا هەموو هێزە چەكدارەكان هێرش بكەنە سەر كوردستان و لەلایەكی دیكەشەوە داوای لە خەڵك دەكرد كە یاخییەكان بگرن و تەسلیمیان بكەنەوە. مەسەلەی باس كردنیشی لە برایەتی ئەوە بوو كە ئەوكات لە دەسەڵاتدا نەبوو و رەخنەی لە دەسەڵاتی حەمەڕەزا شا دەگرت و باسی لە برایەتی هەموو موسڵمانان دەكرد و مەبەستی لەو برایەتیە دابین كردنی مافی گەلانی ئێران نەبوو، بەڵكوو مەبەستی ژیان كردن لەژێر ئیسلامی خومەینیدا بوو.

كوردپا: ئەم وتانەی خومەینی كەلە رۆژنامەی كەیهاندا چاپ و بڵاو بۆتەوە، دەڵێ‌: ئێمە زۆرمان هەوڵ دا كەلە كوردستان شەڕ ساز نەبێت و تەنانەت بۆ خۆم یوونسی پارێزگاری ئەوكاتی سنەم بانگ كرد و پێم گوت كە دەبێ‌ لە كوردستان ئاشتی و ئارامی سەقامگیر ببێت، بەڵام ئەو ئاشتی و ئارامیە نابێ‌ بەنرخی تێكچوونی باری خۆش بژێوی و ئاسایشی خەڵكی مەدەنیی كورد تەوا ببێت، ناوبراو توویەتی ئێمە ئەو بڕیارەمان بۆ سەر ئەشرا داوە، رای ئێوە لەم بارەوە چیە؟

ع. حەسەن زادە: لەبەر ئەوەی خومەینی مەقامێكی مەزهەبیی هەبوو ئەو بڕیارە بە فتوا تەعبیر كرا، ئەگەر نا فتوای قەتڵ و عامی خەڵكی نەدا، بەلام لەبەر ئەوەی كە هێزە سیاسییەكان لەگەڵ خەڵكی لێك جێا كردنەوەیان كارێكی ئاسان نەبوو، ئەو حوكمە و فەرمانە وەكوو فتوا تەعبیر كرا بۆ سەر خەڵكی كوردستان، پاشانیش زۆر روون و ئاشكرا بوو كە خومەینی لە یوونسی یا غەیرە چی دەویست ئەو دەیوت سرەتا گەمارۆ و دوایی موزاكرە.

كوردپا: هۆكاری ئەوەی كە خەڵك و هێزە سیاسییەكان لێك جیا نەدەكرانەوە چی بوو؟

ع. حەسەن زادە: چۆن ئەوان داخوازی هەموو خەڵكی كوردستانیان داوا دەكرد و هیچ شتێكیان وەكوو دەستە و گرووپ بۆ خۆیان نەدەویست و هێرشی حكوومەت بۆ سەر حیزبەكان بە واتای هێرش كردنە سەر خەڵكی كورد بوو.

كوردپا: وەك كەسێكی بێلایەن رەخنەت لە كردەوەكانی ئەوكاتی هێزە سیاسییەكانی كورد چیە؟ و پێت وایە هێزە سیاسییەكان دەیانتوانی چ كارێكی باشتر بۆ وەدیهاتنی مافە سیاسییەكانی كورد بكەن كە نەیانكرد.

ع. حەسەن زادە: تەنیا ریگایەك كە دەكرا هێرش بۆ سەر كوردستان رابگیرێ‌ ئەوە بوو كە حیزبەكان تەسلیم بن و هەرچی كۆماری ئیسلامی دەیوت ملكەجی بانایە و خومەینی لە سازمانەكانی دیكەش رازی نەبوو بۆ وینە قەتڵ و عام كردنی حیزبی تودە و لایەنگرەكانی، یان ئەوەی كە موجاهدین خۆیان بە كوڕ و كچی خومەینی دەزانی، بەڵام فەرمانی لەناو بردنی دان.

رەنگە هێزە سیاسییەكان رەخنەی جوزئیان لەسەر بێت بەڵام بە گشتی دەبایە تەسلیم ببان كە ئەویش شایستەی ئینسانی ئازادیخواز نیە.

 

  

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 2574
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy