هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

ئێعدام دڕندانەترین ئامراز بۆ مانەوەی رێژیم

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

awin_-_sedara_3شۆرشی ساڵی1357ی ئێران كە بۆ ئامانج‌و خواستە دێموكراتیەكەكان ئەنجامدرا پاش سەركەوتن لە لایەن كۆمەڵێك ئاخووندی بیرتەسكەوە بە كەڵكی خراپ وەرگرتن لە هەستی ئایینی بەشێك لە خەڵكی ئێران بە لاڕێدا برا‌و سیستەمێكی دیكتاتۆری دامەزرا كە بۆمانەوەی خۆی سیاسەتی توندوتیژی‌و توقاندنی گرتە بەر. ئیعدام یەكێك لە شێوە باوەكانی سەركوت بوو كە هەر لە سەرتاوە بە شێوەیەكی سیستماتیك بۆ كپكردنی دەنگە جیاوازەكان بەكارهێنرا. ئیعدامی رۆڵەكانی نەتەوەی كورد لە ساڵی 1358و ئیعدامەكانی دەیەی 60 نموونەیەكن لە سیاسەتی سەركوتی كۆماری ئیسلامیی ئێران.

ئیعدام یەكێكە لە جۆرەكانی تۆڵە‌و سزادان بە واتایكی تر ئەوپەری سزادنە بۆ كەسێك كە بە تاوانبار دەناسرێ‌و لە یاسای هەندێك لە وڵاتان بوونی هەیە كە بە پێی حوكمی دادگا ژیان لە مرۆڤێك دەستێندرێ.

مەنتقی ئیعدام دەیهەوێت بسەلمێنێت كە تاوانبار‌و قوربانیی هی دو دنیای جیاوازن كە یەكێكان "هاووڵاتییەكی ئاسایی"یە‌و ئەویتریان "ئاژەڵێكی مەترسیدارە" كە مافی ژیان‌و بایەخ پێدانی نییە.

بە سزادانی مرۆڤەكان تاوان كەم نابێتەوە، بەڵكوو بە گۆڕێنی بارودۆخ تاوان كەم دەبێتەوە‌و كەم بوونەوەی رێژەی تاوان لە هەر كۆمەڵگایەكدا پێویستی بە دابینكردنی بارودۆخێكی سیاسی، ئابووری‌و كۆمەڵایەتی هەیە كە تاكەكانی تێیدا لە ژیانێكی مرۆیی‌و باش بەهرەمەند بن.

 

awin_-_sedara_2


"رۆسو" دەڵێت: "دەوڵەتێكی كارامە پێویستی بە یاسای سزادانی قورس نییە، نەك بە هۆی ئەوەی كە هەڵەكان دەبەخشرێن بەڵكوو بە هۆی ئەوەی كە رێژەی تاوانباران كەمە".

دەوڵەتەكان‌و بە تایبەتی حكوومەتی ئێران دێهەوێت ئەوە بسەلمێنێت كە بە سەپاندنی سزای ئیعدام تەناهی كۆمەڵگا دەپارێزێت لە حاڵێكدا ئەوە ناكارامەیی دەوڵەتی ئێران دەگەیەنێت كە نەیتوانیوە بوارەكانی سەرهەڵدانی تاوان‌و توندوتیژی لە كۆمەڵگادا كەم بكاتەوە‌و بە سیاسەتە چەوتەكانی خۆی هەمدیس بەرهەم هێنەرەوەی جۆرەكانی توندوتیژییە. سیستەمێكی سەركوتكەر كە بە كردەوە نادرووستەكانی خۆی خولقێنەری قەیرانە ئابووری، سیاسی‌و كۆمەڵایەتیەكان بووە‌و ئامارەكانی پێشێلكاریی لە بەرزترین ئاستدان وەك نموونە ئاماری تایبەت بە سزای ئیعدام لە ئێران بە بەردەوامی لە ئاستی جیهان لە پلە یەكەمەكاندایە.

لە سەردەمی ئەمڕۆدا سزای ئیعدام لە جیهان رووی لە كەم بوونەوەیە‌و زۆربەی وڵاتان یاساكانی نێودەوڵەتی دژ بە ئیعدامیان واژۆ كردووە، بەڵام كۆماری ئیسلامی یەكێكە لەو وڵاتانەی كە تا ئەمڕۆش ئەم كۆنوانسیۆنەی واژۆ نەكرددوە رێژەی ئیعدام بە پێی ئامارەكان رووی لە زیاد بوونە.

بە پێ دوایین راپۆرتی ساڵی 2012" رێكخراویی لێبووردنی نێودەوڵەتی" لە چوار وڵاتی ئێران، عیراق، یەمەن‌و عەرەبستان لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناڤین رێژەی ئیعدام كردن 50 لە سەد زیادی كرووە كە لەم نێوەدا كۆماری ئیسلامی ئێران پلەی یەكەمی هەیە هەروەها لە سەر ئاستی جیهاندا لە دوای چین بە ئاماری 413ئیعدام لە ساڵی 2012دا بە پلەی دووهەم دێت.

هەروەها بە پێى ئاماری تۆماركراوی ئاژانسی هەواڵدێريی كوردپا لە ساڵی رابردوودا 77 هاووڵاتی كورد لە ئێران بەرەوڕووی حوكمی ئیعدام بوونەتەوە كە لەم رێژەیە 56 كەس ئیعدام كراون‌و 21 كەسیش حوكمی ئیعدامیان بۆ بڕاوەتەوە كە 9 كەسیان حوكمەكەیان سیاسییە.

حەبیب ئەفشاری، عەلی ئەفشاری، مەنسور ئاروەند، سامان نەسیم، بەختیار معماری، سمكۆ خورشیدی، هوشەنگ رەزایی، ئیبراهیم عیسی‌پور‌و سیروان نژواری بە هۆی چالاكیی سیاسی لە لایەن دەزگا قەزاییەكانی كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە حوكمی ئیعدامیان بۆ بڕاوەتەوە.

ئەوەی كە لێرەدا جێگای سەرنجە ئیعدام كردنە لە ئێران لە ژێر چ ناو نیشانێكدا‌و بە پێی تۆمەتی پاڵدراو. بەرواڵەت بە پێی یاساكانی ئێران تاوانی سیاسی بوونی نییە، بەڵكوو تاوانی تەناهی هەیە.كە ئەمەش هەر سیاسەتی فریودانی رای گشتییە، بەڵام ئیعدام كردن ئەگەر لە ژێر ناونیشانی سیاسیش نەبیت پێوەندی بە مەسەلە سیاسیەكانەوە هەیە كە ئیعدامی كوردەكان لە ساڵی 1358‌و ئیعدامەكانی دەیەی 60 سەلمێنەری ئەو راستییەن كە كۆمەڵگایەكی داخراوتری لە بواری ئازادی بیروڕا‌و ئایدیولوژیا هەر لە سەرتاوە هێنایە كایەوە كۆمەڵگایەكی كە بە هۆی سیاسەتە چەوتەكانی كۆماری ئیسلامی كەموكووڕی لە هەموو بوارەكانی ژیانی كۆمەڵایەتی لێكەوتەوە وەك بێكاری، هەژاری، دواكەوتووی، بێ‌ توانایی لە گۆڕینی ژیانی كەسی‌و كۆمەڵی‌و خولقاندنی دەیان دیاردە‌و كێشە كە دەرخەری بوونی سیستەمێكی دیكتاتۆرە كە بە سیاسەتە چەوت‌و دژە مرۆییەكانی بونیادی كۆمەڵایەتی‌و سیستەمەكانی كۆمەڵگای ئێرانی تێك داوە.

ئیعدام كردن لەبەردەم خەڵك یەكێكی تر لە سیاسەتەكانی رژیم بۆ بڵاو كردنەوە‌و بەرهەم هێنانەوەی توندتێژی‌و كپكردنی دەنگی خەڵكە، كە بە پێ ئامارەكان ئەم رێژیە ساڵ بە دوای ساڵ رووی لە زیادبوونە. تەنانەت لە ساڵی رابردوودا شاهیدی چەند نموونەیەك بووین لە بڕینەوەی دەست‌و قامك لە بەردەم خەڵك كە مەترسیداربوونی ئەو دیاردە كاتێك دەردەكەوێت كە ئەم جۆرە توندوتیژیانە لای خەڵك ئاسایی بنوێنن.

زۆرترین ئامارەكانی ئیعدام لە ئێران دەگوترێ كە بە تاوانی قاچاغی مادە هۆشبەرەكانەوەیە، هەر وەك ئاشكراشە ئامانج لە سزاش چاكسازی‌و كونترۆڵی تاكەكانی كۆمەڵگایە بۆ كەم كردنەوەی رێژەی تاوان ئەوە لە كاتێكدایە كە سزای ئیعدام لە ئێران نەك رێژەی ئەم تاوانانەی كەم نەكردۆتەوە بەڵكوو بە بەراورد لەگەڵا ساڵانی رابردوو بە چەندین قات زیادی كردووە. بە شێوەێەك كە ژمارەی ئەو كەسانەی كە بە تاوانی پەیوەندیدار بە مادە هۆشبەرەكان لە زینداندان چەند بەرابەر بووەو هەروەها رێژەی بڵاوبوونەوەی گیرۆدەبوون بە مادە هۆشبەرەكان لە ئێران لەوپەڕی مەترسیداریدایە كە ئەمەش هەر دەگڕێتەوە بۆ سیاسەتە سەركوتكەرەكانی كۆماری ئیسلامیی كە لە لایەك بە سزای ئیعدام بە رواڵەت دژی قاچاخی مادە هۆشبەرەكان دەوستێتەوە لە لایەكی تریش بە بڵاوكردنەوەی مادە هۆشبەرەكان لە هەوڵی لەنێوبردنی بیركردنەوە‌و ماف ویستیدایە. بە هەر حاڵ بە كردەوە دەركەوتووە ئیعدامی ئەو كەسانەش لە سەر مادە هۆشبەرەكان ئەنجام دەدرێن زۆرتر ئەو كەسانە دەگرێتەوە كە بەدەر لە بازنەی رایڵكەی رێژیم بۆ بڵاوكردنەوەی مادە هۆشبەرەكان سەربەخۆ كاریان كردووە.


ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 1080
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy