هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

حقوق محیط زیست

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

diako_moradi_-_mohite_zist_2باید منافع نوع بشر را بر منافع ملی مقدم دارند.

بشر در حالی به سده ی بیست و یکم پا می گذارد که جریان صنعتی شدن، نوگرایی، پیشرفت بنیانی و پرشتاب فن آوری، ابعاد گسترده و برگشت ناپذیریافته و این روند پرشتاب در دهه های اخیر به فرازی هراس آور رسیده است. توفیق شگفت انگیز انسان در دستیابی به فناوری پیشرفته، امکان تولید انبوه کالاهای ارزان را پدید آورده، اما این تحول هزینه ای سنگین به جامعه بشری تحمیل کرده است که همانا مصرف گسترده منابع طبیعی و آلوده شدن محیط زیست است. کشورهای جهان تا این اواخر به اهمیت آنچه محیط طبیعی زیست انسان نامیده می شود، توجه چندان نداشتندتا اینکه نشانه های نگران کننده آشکار گردید و ناگزیری و فوریت اقدام در زمینه ی تحول و پایداری تراز بوم شناختی و محیط زیست طبیعی، هر چه بیشتر احساس شد. آنچه گریز ناپذیر می نمود، ایجاد موازنه ی سازواره میان انسان و طبیعت بود. بشر می بایست، مدبرانه به تغییر حتی فلسفه ی علم و فن آوری دست می زد تا بتواند میراث طبیعت را به نسلهای آینده انتقال دهد. علم چنان پویا و توان آفرین است که اگر عاقلانه مهار نشود، چه بسا از دست بشر خارج شود و نتایج دهشتناک و اندوه بار به بار آورد. امروزه به یقین می توان گفت که کره ی خاکی ما در برابر فشارهای ناشی از افزایش شتابان جمعیت و لزوم تامین زندگی مناسب برای نسلهای آینده، آمادگی و گنجایش لازم را ندارد. رشد شتابان کشورهای صنعتی که نزدیک به یک پنجم جمعیت جهان را در برگرفته اند، سبب از میان رفتن منابع ترمیم ناپذیر انرژی و فشار فزاینده بر سرزمینها و دریاها و جو زمین شده است. از سوی دیگر، رشد مهر گسیخته ی جمعیت در پاره ای از نقاط جهان سوم زمینه ساز دگرگونی های نگران کننده در محیط زیست بوده است. افزون بر این، کشورهای در حال توسعه، با کاربرد الگوهای وارداتی کشورهای پیشرفته، آسیب های جبران ناپذیر بر منابع طبیعی و محیط زیست وارد آورده اند؛ تا آنجا که می توان گفت ویرانیهای گسترده ی محیط زیست، فرصتها و امکانات فراسوی نسلهای آینده را به گونه ی جدی به مخاطره افکنده است. تغییرات اقلیمی، تخریب لایه ی اوزون، از میان رفتن گونه های جانوری و گیاهی، در کنار مسایل دیگر مانند لزوم تامین آب شیرین، حفاظت از دریاها و اقیانوسها، احیای جنگل ها، بیابان زدایی و مقابله با خشکسالی، مدیریت زباله و مواد شیمیایی و دیگر پس مانده های آسیب رسان، پاکسازی مناطق آلوده شهری، بهبود بخشیدن به وضع بهداشت و نیز جلوگیری از افزایش سرسام آور جمعیت، از موارد بارز محسوب می شود. بی گمان برخی از مردمان در جهان بسیار بیشتر در معرض خطرات جدی زیست محیطی و زیست بومی هستند. مردمان فقیر در کشورهای در حال توسعه بیشتر در معرض خطرها و بلایای طبیعی قرار دارند. فقر آنها را وادار می سازد که در اماکن خطرناکی در سرزمینهای حاشیه ای زندگی کنند.

حقوق محیط زیست و نسل جدید حقوق بشر

جهان در سده ی بیستم، همچنان جهان حاکمیت دولتها بود؛ جهانی که در آن کشورها از روزنه ی تنگ منافع ملی به مسائل جهانی می نگریستند و در این راستا بسیاری از موضوع ها و مسائلی را که برای جهانیان اهمیت بسیاری داشت نادیده می گرفتند. جهان در آتش جنگهای خانمانسوز سوخت و پیشرفت علم و فن آوری راههای کشتار و قتل عام را آسانتر و گسترده تر کرد. کشمکش های بین المللی بیشتر ریشه در رقابتهای استعماری داشت. کشورهای استعماری که به دنبال نیروی کار ارزان، مواد خام و بازار فروش بودند، به استثمار سرزمینهای خارج از قاره ی اروپا پرداختند و پس از رشد پدیده ی استعمار، برخوردها و درگیری های انها نیز گسترده تر وجدی تر شد. سرمایه داری با چرخه ی سود و سرمایه، نظام نابرابری آفرید که حتی در خانه ی اروپایی آثار آن سخت مشهود بود. چنین نظامی راه را برای اندیشه های کمونیستی در آغاز سده ی بیستم هموار کرد و به این ترتیب، این اندیشه نیز با سرعت بسیار در جهان گسترش یافت. جنگهای جهانی اول و دوم گرچه علل و عوامل متعدد داشتند، اما علت اصلی وقوع آنها زیاده خواهی و تفکر مادی حاکم بر کشورهای استعماری بود که به طور عمده جنگ را در خارج خانه ی اروپایی شکل می دادند. پس از پایان جنگ جهانی دوم و سر برآوردن آمریکا به عنوان یک ابرقدرت مطرح در جامعه ی جهانی، اندیشه ی تشکیل سازمان ملل متحد به عنوان جایگزین جامعه ی ملل ارئه شد. در کنار شورای امنیت، مجمع عمومی و نهاد دبیر کلی که در جامعه ی ملل وجود داشت، دو شورای دیگر نیز در منشور سانفراسیسکو گنجانده شد که یکی شورای قیمومت و دیگری شورای اقتصادی و اجتماعی بود. ادعا بر آن بود که در تفکر امنیتی حاکم تا پیش از تشکیل سازمان ملل، در طراحی فرمولهای مربوط به تامین امنیت بین المللی، صرفا از روزنه ی مسائل نظامی نگریسته می شده است؛ در کنسرت اروپایی و در جامعه ی ملل اصولا ایده ی تامین امنیت یک ایده ی نظامی بوده است. در حالی که اگر جامع تر به مسائل جهانی نگریسته شود، جنبه های اقتصادی، اجتماعی و حقوقی آنها نیز به خوبی آشکار خواهد بود. از نخستین ابداعها و ابتکارهای عمده ی سازمان ملل متحد در راستای تحقق این ایده، صدور اعلامیه ی جهانی حقوق بشر در واپسین سالهای نیمه ی نخست سده ی بیستم بود. این اعلامیه که بیشتر کشورهای موجود در آن آنرا امضا کردند، حرکتی بنیادی برای شکل دادن به کنوانسیونها و قراردادهای حقوق بشری محسوب می شد. در این اعلامیه، نگرش اصلی و تاکید عمده بر حقوق مدنی و سیاسی بود که نسل اول حقوق بشر نامیده می شود. موءلفه های اصلی این اعلامیه مبتنی بر فلسفه ی سیاسی لیبرالیسم غربی است. در نیمه ی دوم سده ی بیستم، با گسترش جنگ سرد که پیامد گسترش کمونیسم در جهان بود، کشورهای غربی، با به راه انداختن حرکتهای اصلاح طلبانه و سرعت بخشیدن به تحقق دولت رفاه، کوشیدند چهره ی خشن نظام سرمایه داری را در زمینه های اقتصادی کمرنگ کنند. در همین راستا، در کنار دلایل و عوامل، نسل دوم حقوق بشر که معروف به حقوق اقتصادی و اجتماعی یا میثاقین سازمان ملل متحد بود، شکل گرفت و در آخرین سالهای سده ی بیستم حقوق محیط زیست به عنوان نسل سوم حقوق بشر یا حقوق جمعی بشر مطرح شد. نسل سوم حقوق بشر، شامل حق صلح، حق توسعه و نیز حق همبستگی است. این حقوق در کنفرانس صلح و حقوق بشر که در سال 1978در اسلو بر پا شد، مورد بحث بسیار قرار گرفت. نسل سوم حقوق بشر را حقوق همبستگی هم نامیدند. که به معنای توافق عناصر گوناگون جامعه در مورد اقداماتی است که برای تحقق حقوق نسل اول و دوم ضروری است. چنین ضرورتی ناشی از علایق و منافع جهانی است. پیوستگی حقوق بشر و حقوق جمعی، نکته ای است که حتی در مقاطعی مورد توجه مجامع غربی قرار گرفته است. پاراگراف هشتم بند الف از سند اول یا نهایی کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا درباره ی حقوق برابر و حق اختیاری، راه را برای نزدیک شدن حقوق جدید به مرحله ی تدوین و شاید هم شناسایی عمومی هموار می کند. باید توجه داشت که رهیافت جدید در زمینه ی حقوق بشر، نشان از موضوعاتی دارد که به واقع در حال ظهورند، زیرا نیاز به آنها کاملا احسا می شود. جامعه ی بین المللی نیز در آستانه ی این آمادگی است که آنها را مورد شناسایی قرار دهد. برخی بر این باورند که گذشته از محیط زیست، گسترش صلح، میراث مشترک بشریت و ارتباطات و کمکهای بشر دوستانه نیز در حیطه ی نسل جدید حقوق بشر قرار می گیرد؛ اما در این میان محیط زیست قدیمی ترین موضوعی است که به عنوان یکی از موضوعات مرتبط با حقوق بشر مطرح شده است.

منابع:

«بازنگری مفهوم امنیت در روابط بین الملل» فصل نامه ی سیاست خارجی، سال چهاردهم، پاییز1379 رضا سیمبر

«روابط بین الملل» رضا سیمبر، انتشارات دانشگاه گیلان، 1380

محیط زیست سیاسی ـ مسعود فرامرزی ـ نشر خسرق ـ تهران1381

محیط زیست و نسلهای آینده ـ جلال دولتی

 

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 962
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy