هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

تێرۆریزم سیاسەتێكی فەرمیی رێژیمی كۆماری ئیسلامییە

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

kak_mistefa_hijri

 (به‌شی‌ یه‌كه‌م)

بەڕێز كاك مستەفا هیجری، سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران لە دیمانەیەكدا لەگەڵ تیشك تی ڤی، را و بۆچوونەكانی خۆی سەبارەت بە هەندێك بابەتی سیاسی ئێران چ لە ئاستی نێوخۆیی وەكوو هەڵبژاردنی داهاتووی مەجلیسی شوورای ئیسلامی كە قەرارە لە 12ی رەشەمەی ئەمساڵدا بەڕێوە بچێ چ وەكوو سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە ئاست رووداوەكانی ناوچە و جیهان و هەروەها رۆڵ و كاریگەریی كۆماری ئیسلامی لە تێكدانی ئەمنییەتی جیهان كە لە ئێستادا وەكوو گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نێونەتەوەیی دەژمێردرێ دەربڕیوە. بە هۆی گرینگی و ‌هەستیاریی ئەو پرسانەوە دەقی وتووێژەكەمان گواستەوە بۆ لاپەڕەكانی رۆژنامەی كوردستان و سەرنجی خوێنەرانی بەڕێزی بۆ رادەكێشین.

 

پ: كاك مستەفا لە درێژەی هەڕەشە و مەترسییەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران لە ئاستی نێونەتەوەییدا، ماوەیەكە لە رۆژەڤی راگەیاندنەكان و بیر و رای گشتی جیهان فوكوس كراوەتە سەر پلانی تێرۆری باڵوێزی عەرەبستان لە ئامریكا، بە سەرنجدان بە قسەكانی عەلی ئەكبەری ساڵحی، وەزیری دەرەوەی كۆماری ئیسلامیی ئێران كە دەڵێ «ئینقلابی ئیسلامی ئینقلابێكی ئەخلاقی و فەرهەنگییە و كاری ئاوا لە دەستمان نەهاتووە و نەمانكردووە كە ئەوە دووهەمینی بێ» بە رای ئێوە ئەم پیلانە تا چەند لە راستییەوە نیزیكە؟

و: لە راستیدا ئەوە یەكەمجار نیە كۆماری ئیسلامی ئێران بە شێوەی بەرنامەداڕێژراو لە رێی عەواملی دەرەكییەوە هەوڵی تێرۆری ئەو كەسایەتییانە دەدات كە دژایەتی كۆماری ئیسلامیی ئێرانیان كردووە. كارەساتی میكۆنۆس و شەهیدكرانی دوكتور سەعید و هاوڕێیانمان لەبیرە، لەوێشدا دەبینین كە دەستی عاملێكی دیكەی كۆماری ئیسلامی كە حیزبوڵڵاهی بوو (لوبنانی) تێدا بوو، كەوابوو كۆماری ئیسلامیی ئێران لەو بابەتانەدا تەجروبەی هەیە و كاری لەسەر كردووە، (ئەوە بێجگە لە مەجموعەیەكی زۆر لە تێرۆری كەسایەتییەكانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی بەتایبەتی رێبەرانی شەهیدی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران) هەربۆیە تێرۆریزم سیاسەتێكی فەرمیی رێژیمی كۆماری ئیسلامییە و ساڵەهایە ئەوە درێژە دەدا، ئەو هەوڵەش یەكەمینیان نیە كە جێگای گومان بێ. بۆیە من پێم وایە ئەو كارە دەتوانێ كاری كۆماری ئیسلامیی ئێران بێ، لەبەر ئەوەی كە لە پێش هەموو شتێكدا سیاسەتی كۆماری ئیسلامی ئەوەیە كە بۆ حەزفی دژبەرانی خۆی لە تێرۆر كەڵك وەردەگرێت، دووهەم ئەوە كە كاربەدەستانی پێوەندیدار بەو مەسەلەوە لە ئامریكا هەموویان راشكاوانە جەختیان لەسەر ئەوە كردۆتەوە كە سەبارەت بەو پەروەندە مەداركێكی جێی بڕوایان هەیە و ئێمەش لەو باوەڕپێكراوییە دڵنیاتر دەبین كاتێك دەبینین ئەو مەداركانە و ئەو پەروەندانە تەحویلی رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان و تەحویلی «بان كی موون» دراوە و ئەویش ئەو پەروەندەیەی تەحویلی شوورای ئەمنییەتی رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان داوە. بە پێی رەواڵ، لە شوورای ئەمنییەت جەلەسەی بۆ تەشكیل دەبێ و دەبێ حەتمەن نوێنەری كۆماری ئیسلامی لەوێدا حوزووری هەبێ و لە بەرامبەر ئەو پەروەندەیەدا وەڵامدەر بێت، شێوە دادگایەك دەبێ بۆ كۆماری ئیسلامی. پاش ئەوەی كە ئەو دادگایە یان بڵێین ئەو لێپرسینەوە تەواو بوو دەرئەنجامە كۆتاییەكەی لە روانگەی شوورای ئەمنییەتەوە رادەگەیەنرێت.

 

پ: ئەگەر بە پێی ناوەرۆكی دۆسییەكە لە شوورای ئەمنییەت سەلمێنرا كە دەستی كۆماری ئیسلامی لەو پیلانەدایە، چ دەرئەنجام یا ئاكامێكی بۆ كۆماری ئیسلامیی ئێران بە دواوە دەبێ؟

و: لە راستیدا زەحمەتە زۆر دەقیق پێشبینی بكەین كە چ دەبێ، بەڵام لانیكەمی ئەوەیكە كە من پێم وایە لە نەتیجەی مەحكومییەتی كۆماری ئیسلامیی ئێران بێتە دەست ئەوە دەبێ كە كۆماری ئیسلامیی ئێران زۆر زیاتر تەریك دەكەوێتەوە، چوونكە ئامریكا هەر لە ئێستاوە خەریكە بۆ لایەنەكان و پارتێنەرەكانی خۆی لە سەرانسەری دونیادا شی دەكاتەوە كە ئەو پەروەندە چۆنە و بەرچاوڕوونییان دەداتێ و دەیەوێ بیانهێنێتە سەر ئەو قەناعەتەی كە ئەو پەروەندە و ئەو مەداركەی كە لە دەستدایە مەداركێكی دروستن و كۆماری ئیسلامیی ئێران ویستوویەتی ئەو كردەوە تێرۆریستییە بە ئەنجام بگەیەنێت. ئەگەر لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەها كۆدەنگییەك درووست ببێت، نەتیجەكەی دەبێتە ئەوە كە لە لایەن شوورای ئەمنییەتی رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكانەوە قەتعنامەیەكی دیكە دژی ئێران سادر بكرێ، مومكینە بە لانیكەمەوە ئەو قەتعنامەیە گەمارۆیەكی قورستر بێجگە لەو گەمارۆیانەی تاكوو ئێستا خراوەتە سەر ئێران بخاتە سەری. یەكێك لەو بابەتانەی كە رەنگە دەرئەنجامی ئەو گەمارۆیە بێ، گەمارۆی بانكی ناوەندیی ئێرانە، لە ئامریكا ماوەیەكی زۆرە باسی لەسەر دەكرێ و هێندێك تەرح و پڕۆژەش لەو بارەوە لە كۆنگرەی ئامریكا هاتوونەتە بەرباس. مەحكوم بوونی ئێران ئەو زەمینەیە فەراهەمتر دەكا بۆ ئەوەی كە ئەو گەمارۆیە لە لایەن رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكانەوە بەڕێوە بچێت كە ئەوە بۆ خۆی زەربەیەكی یەكجار زۆر گەورەی ئابووری لە ئێران دەدا و باس لەوەش دەكرێ كە ئەگەری رازیبوونی رێكخراوی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ هێرشێكی نیزامی مەحدود تەسویب بكرێ كە لەو بارەوە زۆر ناتوانین بە قاتعی بچینە ناو ئەو موزوعەوە و دەبێ چاوەڕوان بین بزانین نەتیجەی ئەو دادگایە چ دەبێ. بەڵام لە بارەی لێدوانەكانی كۆماری ئیسلامی لەو پێوەندییەدا، ئەوەی كە وەزیری ئوموری خارجە باس لەوە دەكات كە ئینقلابی ئیسلامیی ئێران ئینقلابێكی ئەخلاقی و فەرهەنگیە پێم وابێ ئەو باسە ئێستا شتێكە كە بۆ خۆیشیان گاڵتەیان بە خۆیان دێ، چوونكە عەمەلكەردی ئەو ئینقلابە لە درێژەی ئەو سی و چەند ساڵەدا گومانی بۆ هیچ كەسێك نەهێشتۆتەوە كە ئەوەی كە لەو رێژیمەدا بایەخی پێنادرێت و گرینگ نییە مەسەلەی ئەخلاقە، ئەو وەزعییەتەی كە بە سەر زیندانییەكانی ئێراندا هاتووە، دەستدرێژیكردنە سەر ژنان و پیاوان لە زیندانەكاندا، ئەشكەنجە و ئەنواعی سووكایەتی و تەحقیر كە لە زیندانەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێراندا كراوە، هەروەها كردەوەی تێرۆریستی و دەستێوەردان لە كاروباری وڵاتانی دراوسێ، ئیدی ئەوە هیچ گومانێكی بۆ كەس نەهێشتۆتەوە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران ئینقلابەكەی هەر چیەك بووبێ لە سەرەتادا و بە هەر نیەتێك بووبێ، ئێستا ئیدی لە ناوەرۆكی ئەخلاقی بەتاڵە. دیارە وەزیری ئومووری خارجە لە وەڵامی پرسیارێكیشدا سەبارەت بەو پەروەندەیە گوتی كە «ئایا ئێمە هەرگیز كاری ئاوامان كردووە تا ئەوە دووهەم جارمان بێ»، ئەو لێدوانەش لە راستیدا هەر زۆرتر لە جۆكێك دەچێ، چوونكە كۆماری ئیسلامیی ئێران پەروەندەیەكی زۆر روونی لە بارەی تێرۆرەوە هەیە و بە دەیان كەس لە رێبەرانی ئۆپۆزیسیۆن لە ئورووپا بە دەستی كۆماری ئیسلامیی ئێران تێرۆر كراون، لە كوردستانی عێراق بە سەدان كەس لە چالاكانی حیزبە كوردییەكانی ئێران بەتایبەت حیزبی دێموكرات بە دەستی دەست و پێوەندەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران تێرۆر كراون و ئێستا ئیدی كۆماری ئیسلامیی ئێران وەكوو رێژیمێكی تێرۆریست و تێرۆریستپەروەر نەك هەر لە ئێراندا بەڵكوو لە هەموو ناوچەدا ناسراوە، بۆیە هەركام لە مەسئولینی حكوومەتی كە ئەو قسانە لە رەدی ئەو ئیتهامەدا دەكەن، پاساوهێنانەوەیەكی ساویلكانەیە كە نە خەڵكی ئێران و نە خەڵكی دنیا و نە تەنانەت بۆ خۆشیان باوەڕیان پێیەتی.

 

پ: كاك مستەفا رووداوێكی دیكەش كە دەنگدانەوەیەكی نێونەتەوەیی یەكجار زۆری هەبوو، ئیقدامی مەحمود عەباس لە 66ەمین كۆبوونەوەی ساڵانەی كۆڕی گشتیی نەتەوە یەكگرتوەكاندا بوو بۆ سەربەخۆیی فلستین، بە بۆچوونی جەنابت ئەو مەسەلەیە بەرەو چ ئاكام و ئاقارێك دەچێ؟

و: من پێم وایە لە بەرانبەر حكوومەتی ئیسرائیلدا كە زۆر عەلاقە نیشان نادا بۆ سوڵحێكی عادڵانە لەگەڵ فلستینییەكان، رەنگە ئەو ئیقدامەی كە مەحموود عەباس لە كۆڕی گشتیی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان كردی و لەوێدا داخوازنامەی خۆیانی دا بە بان كی مۆن بۆ ئەوەی كە رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان وڵاتی فلستین بە وڵاتێكی تەواو ماف لە رێكخراوی نەتەوە یەكگرتوەكان بناسێ، باشترین رێگای مومكین بوو كە لە دەستیان دەهات بیكەن، بۆیە ئەو ئیقدامەی ئەو لەگەڵ پێشوازیی گەرمی زۆربەی زۆری وڵاتانی دنیا بەرەوڕوو بوو، هەر چەند خودی ئامریكا، فەڕانسە و ئاڵمان موافقی ئەوە نەبوون كە ئەو داخوازە لەوێ پێشكەش بكرێ، ئەوان قسەیان ئەوە بوو كە دەبێ هەر لە رێگای دانوستانەوە ئەو گرفتە چارەسەر بكرێ. خودی مەحمود عەباس و حكوومەتی ئیدارەی خودموختاری فلستینیش دەیانزانی كە ئەو داخوازە وێتۆ دەكرێ، بەڵام ئەوە فشارێكی عالەمی بوو بۆ سەر ئیسرائیل بۆ ئەوەی كە بتوانن بیگەڕێننەوە سەر میزی وتووێژ و بۆ ئەوەی فشاری بۆ بێت بۆ گرینگیدان بە ئەو شەرتەی كە فلستینییەكان هەیانە كە ئەویش دەستهەڵگرتنە لە دروستكردنی خانوو لە خاكە داگیركراوەكاندا. من پێم وایە ئیقدامێكی درووستی سیاسی بوو و لە كاتێكی گونجاودا بەڕێوەچوو.

 

پ: لەو پێوەندییەدا رێژیمی ئێران، بەتایبەتی رێبەری نیزام عەلی خامنەیی هەڵوێستێكی جیاوازتر و بە پێچەوانەی دروشمەكانی پێشووی خۆیان گرت و تەنانەت ئەو هەڵوێستەی عەلی خامنەیی بوو بە هۆی ئەوەی كە رێكخراوی حەماسیش سەرەڕای پشتیوانی ماددی و نیزامی و لۆجستیكی كۆماری ئیسلامی بەو رێكخراوە ، وەدەنگ بێت و دژایەتی یان موخالیفەتی خۆی لەگەڵ ئەو قسانەی عەلی خامنەیی و سیاسەتی رێژیمی كۆماری ئیسلامی لەو پێوەندییەدا رابگەیەنن. بە رای جەنابتان ئەو هەڵوێستەی ئێران و درووشمەكانی تا چەندە لەگەڵ یەك دێنەوە و یان پێك ناكۆن؟

و: دیارە یەكێك لە گرفتەكانی كۆماری ئیسلامی، بە تایبەت لە بواری پەیوەندییە نێونەتەوەییەكاندا ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران شەفافییەت و راستگۆیی لە سیاسەتەكانیاندا نیە، هەر یەك لە مەسئولینی حكوومەتی لە مەواردی موشەخەسدا رای جیاوازی هەیە، بۆ نموونە ئەگەر سەرنج بدەینە ئەو مەسەلەیە كە كاتێك كە مەحموود عەباس داخوازنامەكەی پێشكەش كرد و خەڵكێكی زۆر كە لە ساڵۆنی كۆڕی گشتی بوون هەستانەوە سەرپێ و چەپڵەیان بۆ لێدا، هەیئەتی ئێرانیش چەپڵەی بۆ لێدا، یانی تەئیدی ئەو مەسەلەیەی كرد و ئەوە لە حاڵێكدایە كە خامنەیی كە لە واقعدا كەسایەتی یەكەمی سیاسەتگوزار لە سیاسەتەكانی نێونەتەوەیی ئێراندایە لەو بارەوە بە جورێكی دیكە بەرخوردی كرد، بەرخوردەكەشی بەرخوردێكی دووفاقیانە بوو، واتە بە رواڵەت ویستی داواكە بە ئەرێنی هەڵسەنگێنێ و تەئیدی بكات بۆیە باسی لەوە كرد كە دەبێ لە رێی دەنگدانی گشتیی خەڵكی فلستینەوە بكرێ، دیارە ئەوە لە مەنتقدا و بە رواڵەت قسەیەكی درووستە، بەڵام هەر لە عەینی حاڵدا بوو بە دەمڕاستی ئەوان، بە قسەكانی دیكەی ئەو ئالترناتیوەی هەڵوەشاندەوە، واتە باس لەوە دەكا كە دەبێ فەلەستین لە بەحرەوە تا نەهر یان لە چۆمی ئۆردۆنەوە تاكوو دەریا، یانی تەواوی خاكی فلستین بە بێ ئەوەی كە یەك بست لە خاكەكەی كەم بێتەوە بگەڕێتەوە سنوورەكانی ساڵی 1947، كە خودی فلستینییەكانیش ئەوە ناڵێن، ئەوان داوای ئەوە دەكەن كە بگەڕێنەوە سەر سنوورەكانی ساڵی 1967، كە رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكانیش هەر ئەو بڕیارەی داوە، لە لایەكی دیكەشەوە ئیشارە دەكا بە قسەكانی خومەینی كە سەبارەت بە ئیسرائیل كردوویەتی و دەڵێت كە دەبێ ئەو غودە سەرەتانییە كە ئیسرائیلە قەتع بكرێ، واتە نەمێنێ، ئەو سیاسەتەی كە تا ئێستا باسی دەكەن كە دەبێ ئیسرائیل تێك بچێ و تێكی بدەن دەگەڕێتەوە بۆ ئەو مەسەلەیە و ئەوەش داخوازی خەڵكی فلستین نیە و دژایەتی هەیە لەگەڵ دەنگوەرگرتنی خەڵكی فلستین، ئەگەر خەڵكی فلستین خاوەنی خاكەكەیەتی و بە قەولی خامنەیی دەبێ لە راپرسییەكی ئاشكرادا بڕیاڕیان رابگەیەنرێ، ئیدی دوایە ئەو خەت و ختوت دیاریكردنەكەی شتێكی بێ مەوردە و لە واقعدا رەتكردنەوەی ئەو سیاسەتەیە یان لانیكەم ئەو قسەی خۆیەتی كە پێشتر دەیكا، بەو شێوەیە دەبینین كە كۆماری ئیسلامیی ئێران بەو بەربەست و گیرو گرفتانەی كە دەیهێنێتە سەر رێگای ئاشتی لە نێوانی فلستینییەكان و ئیسرائیلییەكاندا لە واقیعدا چەشنێك هەمگەرایی لەگەڵ ئیسرائیل پەیدا دەكا چوونكە ئیسرائیل بیانوو دێنێتەوە بۆ ئەوەی كە دانووستان نەكرێ و پرۆسەكە هەروا ئیدامە پەیدا بكا و كۆن بێ، لە واقعدا خودی كۆماری ئیسلامیش تاكوو ئێستا لەو جەهەتەدایە، واتە كۆماری ئیسلامی لە حەولی ئەوەدایە كە نەهێڵێت هیچ چەشنە دانوستانێك لە بەینی ئەو دوو لایەنەدا بچێتە پێشێ و هەر بۆیەشە دەبینین ئیمكانات و پێداویستییەكی یەكجار زۆری لەو ماوەیەدا بۆ حەماس تەرخان كردووە و تەرخانی دەكا، چوونكە دژی وتووێژە و دژایەتی دەكا لەگەڵ ئیدارەی بەڕێوەبردنی فلستین بە سەرۆكایەتی مەحمود عەباس، چوونكە ئەو زۆرتر حەول دەدا لە رێگای وتووێژەوە ئەو مەسەلانە چارەسەر بكات. وەك بینیشمان دەستێوەردانەكانی خامنەیی و كۆماری ئیسلامی ئێران تا رادەیەك بوو كە تەنانەت حەماسیش كە لە لایەن كۆماری ئیسلامییەوە پشتگیری ماڵی دەكرێت، سەبارەت بەو قسانەی خامنەیی ناڕەزایەتی دەربڕی.

 

پ: كاك مستەفا لە تەوەرێكی دیكەدا و سەبارەت بە سووریە، دەبینین دوای تێپەڕینی 6 مانگ بە سەر سەرهەڵدان و خۆپیشاندانی خەڵكی ئازادیخوازی سووریە لە دژی حكوومەتی بەعس و بەشار ئەسەد و هەروەها كوژرانی زیاتر لە 3000 كەس، هێشتایش خۆپێشاندانەكان یان سەرهەڵدانی خەڵك بەردەوامە، ئێوە ئاسۆی رووداوەكان یان دوورنمای سەركەوتنی خەڵكی ئازادیخواز لە سوریەدا چۆن دەبینن؟

و: لە راستیدا مەسەلەی سووریە و ئاڵوگۆڕێ كە لە سووریەدا چاوەڕوان دەكرێ و درێژەی ئەو پرۆسەیە كە چەندین مانگ لەمەوپێش دەستی پێكردووە و هێشتاش بەردەوامە، لە باری سیاسییەوە و كاریگەریی لە ناوچەدا جیاوازییەكی یەكجار زۆری هەیە لەگەڵ باقی ئەو وڵاتانە كە شۆڕشیان تێدا هەڵگیرسراوە و ناسراوە بە بەهاری عەرەبی كە بەرەو تەواوبوون دەچێت. مەسەلەی سووریە لە واقیعدا دەستی مەجمووعەیەكی زۆر لە وڵاتانی ناوچە و تەنانەت لە ئاستی نێونەتەوەییشی تێدایە. قازانج و بەرژەوەندی یان زەرەر و كێشەی وڵاتانی دیكەی پێوە بەستراوەتەوە، مەسەلەكە تەنیا مەسەلەی سووریە و خەڵكی وڵاتی سووریە نیە، بۆیە دەبینین لە لایەكەوە دەوڵەتی توركیە و ئامریكا و یەكیەتی ئورووپا ئەو كوشتارەی خەڵكی سووریە مەحكووم دەكەن و خوازیاری ئەوەن كە ئەو حكوومەتە بگۆڕێ و ببێ بە حكوومەتی دڵخوازی خەڵك. لە لایەكی دیكەوە وڵاتانی عەرەبی ناوچە، یان بڵێین موسڵمانی ناوچە كە سوننین، ئەوانیش خوازیارن كە ئەو حكوومەتە برووخێ، چوونكە حكوومەتەكە، حكوومەتێكی ئەگەر نەڵێین حكوومەتێكی مەزهەبیە كە مەزهەبی نیە، بەڵام خودی بەشار ئەسەد و بنەماڵەكەی، لە بنەماڵەیەكی عەلەویین و زۆرتر ئەو بنەماڵەن كە حكوومەت ئیدارە دەكەن و لە باری ئایینیەوە زۆرتر شیعەن تاكوو سوننی كە ئەوان لە سووریە كەمینەن. لە واقیعدا دەسەڵاتی خۆیان بە ناحەق و بە زۆری تفەنگ و سەرنێزە بە سەر زۆربەی خەڵكدا دەسەپێنن.

لە لایەكی دیكەوە عێراق دەبینین، عێراق چوونكە حكوومەتەكەی زۆرتر شیعەیە، پشتیوانی لە خەڵكەكە ناكەن و پێیان وایە كە دەبێ پشتیوانی لە مانەوەی بەشار ئەسەد بكەن، چوونكە ئەوان نیگەرانی ئەوەن كە ئەگەر ئەو حكوومەتە لە سووریە كە زۆربەی خەڵكەكەی سوننین بڕووخێت، لە تەنیشتی ئەوانەوە مەركەزییەتێكی دیكەی بەهێزی حكوومەتی سوننی درووست دەبێت كە دەتوانێ یارمەتیدەری حەرەكەتی موسڵمانانی سوننی لە عێراقدا بێ و پێگەی حكوومەتی شیعەی عێراق لاواز بكات. كۆماری ئیسلامیی ئێرانیش لەو جەهەتەوە وەكوو عێراق عەمەل دەكات، بەتایبەتی بۆ كۆماری ئیسلامی چارەنووسی سووریە زۆر گرینگترە چوونكە وڵاتی سووریە وەكوو پردێكە بۆ گەیاندنی ئیمكاناتی ماڵی و لۆجستیكی بۆ هاوپەیمانەكانی، وەكوو حەماس و حیزبوڵڵا و لە رێگەی ئەوانەوە نفووزی خۆی لە ناوچەدا پەرە پێ دەدا و كاری تێرۆر و ئاژاوەنانەوە بەهێز دەكات و ئەگەر حكوومەتی سووریە بڕووخێ، بێجگە لەوەی كە ئەو پردە لە بەینی كۆماری ئیسلامی و ئەو بەشانە تێك دەڕووخێ، وەكوو حكوومەتێكی سوننیش بێگومان دژی سیاسەتی كۆماری ئیسلامیی ئێران دەبێت، بەتایبەتی كە ئێستا بۆ خەڵكی سووریە دەركەوتووە كە كۆماری ئیسلامی بە شێوەی ئاشكرا لە هەموو بارێكەوە یارمەتی حكوومەتی سووریە دەدات بۆ ئەوەی كە لە بەانبەری خەڵكەكەدا بەچۆكدا نەیەت. لێرەدا پێویستە ئاماژە بكەم كە لە واقیعدا چین و رووسیەش بە دەلایلی خۆیان موافقی مانەوەی بەشار ئەسەدن، هۆكارەكەشی ئەوەیە كە لە بنەڕەتدا بێجگە لە هەندێك قازانجی ئابووری و پێوەندیی سیاسی، بۆ ئەوان گرینگ ئەوەیە كە هەتا بۆیان بكرێت جێ پێی ئامریكا لە ناوچەدا كەمتر بكەنەوە و پێیان وایە كە رووخانی حكوومەتی سووریە، جێ پێیەكی دیكە بۆ رۆژئاوا و ئامریكا خۆش دەكات و لە ئاكامدا قازانج و بەرژەوەندییەكانی ئەوان دەكەوێتە مەترسییەوە، واتە ئێستا ئەگەر سەرنج بدەین خەڵكی سووریە لە سەر قازانج و بەرژەوەندیی لایەنەكان و حیساباتێ كە بۆ خۆیانی دەكەن دەكوژرێن، زیندانی دەكرێن، بریندار دەبن. بەڵام بەو پێیەی كە ئێستا لە هەر دوو لایەن واتە هەم حكوومەت و هەم خەڵك لەو ماوەیەدا بە پێی ئەو ئامارەی كە رێكخراوی نێونەتەوەیی رایگەیاندووە، تا ئێستا 3000 كەس كوژراوە و بە هەزاران كەس بریندار بوون و بەشێكی زۆر لە شارەكان تێك رووخاون، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خەڵكەكە هێشتا ئیرادەی بەهێزە و لە بەرانبەر حكوومەتدا راوەستاون. مەسەلەیەك كە زۆر گرینگە لێرەدا ئیشارەی پێ بكەم و ئومێدبەخشە كە ئەو حكوومەتە بەرەو رووخان دەچێت ئەوەیە كە هێزی سەركوتی رێژیمی بەعسی سووریە درزی تێ كەوتووە و ئێستا مەجمووعەیەكی زۆر لە ئەفسەرەكان و سەربازەكانی ئەرتەش ئیدی تەحەمولی ئەو هەموو كوشتارەی هاووڵاتیانی خۆیان ناكەن و بۆیە دەبینین لە ریزەكانی ئەرتش دەكشێنەوە و تەنانەت هەندێكیان پاڵ بە شۆڕشگێڕانەوە دەدەن و دژ بە هێزەكانی بەشار ئەسەد شەڕ دەكەن. ئەوە لە هەموو وڵاتانی دیكتاتۆری زۆر گرینگە كە هێزی سەركوت بیروباوەڕەكەی لەرزۆك بێت و بیهەوێ پاڵ بە خەڵكەكەوە بدات و رۆژبەرۆژ ژمارەی ئەوانە زۆر دەبێت و ئەوە لە لایەك، لە لایەكی دیكەوە مەسەلەیەكی دیكە كە وەكوو ئەهرۆمێك گرینگە بۆ رێژیمی سووریە و هەروەها بۆ رێژیمەكانی لەو چەشنە، مەسەلەی پوڵ و داهاتە و دەبینین كە مەسەلەی گەماڕۆكان كە وردە وردە خراونەتە سەر سووریە و دەبێ چاوەڕوان بین كە ئەو گەماڕۆانە زۆرتریش بن، لەو بارەشەوە رێژیمی سووریەی خستۆتە فشارەوە، بۆیە من بەش بە حاڵی خۆم لەگەڵ ئەوەشدا كە هەلومەرجی خەڵكی سووریە لە بەرانبەر سەفبەندی و قوتببەندییە ناوچەیی و نێونەتەوەییەكان و هەروەها لە بەرانبەر هێزی پۆشتەوپەرداخی حكوومەت كە بێ‎بەزەییانە ئەو خەڵكە دەكوژن، من داهاتوویەكی هیوابەخشی بۆ دەبینم و پێم وایە كە هێزی خەڵك لە ئاكامدا سەردەكەوێ، بەلام لەوانەیە كە قوربانیی زۆری لێ بكەوێتەوە.

 

پ: كاریگەریی مان و نەمانی حكوومەتی سووریە لە سەر هاوكێشە سیاسییەكانی ناوچەكە چۆن دەبێت؟

و: وەك پێشتریش باسم كرد ئاڵوگۆڕی حكوومەت لە سووریە لانیكەم ئەوە دەبێت كە سوننییەكان لەبەر ئەوەی كە زۆرینەن حكوومەت بە دەستەوە دەگرن و هێزی سوننی زیاتر دەبێ و لە واقیعدا پێوەندیی بەینی سووریە لەگەڵ عێراق، سووریە لەگەڵ ئێران و سووریە لەگەڵ چین و لەگەڵ رووسیە كە تاكوو ئێستا پشتیوانییان لە حكوومەتی بەشار ئەسەد كردووە، ئاڵوگۆڕی بە سەردا دێت و پێم وایە كە ئەو مەسەلەیە كاریگەری لەسەر وەزعییەتی ئیسراییل دابنێت و بۆیە دەبینین حكوومەتی ئیسرائیلیش تاكوو ئێستا هەر موافقی مانەوەی ئەو وەزعەیە، بە ئەزموون وەرگرتن لەوەی كە دەبینین بە رووخانی حكوومەتی میسر وەزعییەتی ئیسرائیل و پێوەندیی نێوان ئیسرائیل و میسر و ئەو سنوورانە كە لە پێشدا دەپارێزران و ئێستا كەوتوونەتە مەترسییەوە و نائارامە، بۆیە ئیسرائیل لەو بارەیەوە دەترسێ و ئەو قوتببەندییە بەو شكڵە درووست دەبێ و ئێستا كۆماری ئیسلامیی ئێران لەگەڵ ئیسرائیل كەوتوونەتە یەك سەنگەرەوە بە دژی خەڵكی سووریە و ئەو ئاڵوگۆڕە دەتوانێ كاریگەرییەكی زۆر لە سەر لاوازیی كۆماری ئیسلامیی ئێران دابنێت و هەر جۆرە لاوازكردنی كۆماری ئیسلامیی ئێران و رووخانی پردی پێوەندیی نێوان ئێران و گرووپەكانی لایەنگری ئێران بۆ خۆی دەتوانێ كاریگەرییەكی زۆر لە سەر وەزعییەتی داهاتووی ناوچەكە دابنێت بە قازانجی كرانەوە و بەرەوپێشچوونی رەوتی هاتنەسەركاری ئەو حكوومەتانەی كە بە دڵخوازی خەڵكەكەی دەبێت.

 

پ: كاك موستەفا دێینەوە سەر ئێران، مەسەلەیەكی دیكە كە هەر لە ئێستاوە ئامادەكاری بۆ دەكرێ ئەو جموجۆڵە جناحیانەیە كە لە ئێراندا دەستی پێكردووە بۆ هەڵبژاردنی مەجلیسی شووڕای ئیسلامی كە قەرارە لە رەشەمەی ئەمساڵدا بەڕیوە بچێت، بەسەرنجدان بە رابردووی رێژیم و هەروەها ئەزموونی هەڵبژاردنەكانی پێشوو، ئەگەری بەشدارییكردن یان رادەی بەشداریی خەڵك لەو هەڵبژاردنەدا چۆن دەبینن؟

و: لە پێوەندیی لەگەڵ مەسەلەی هەڵبژاردن لە كۆماری ئیسلامیدا هەر لە سەرەتاوە تاكوو ئێستا و بە پێی ئەوەی كە بینیومانە و وەكوو ئەزموونیش دونیا و خەڵكی ئێران بەتایبەتی لە نزیكەوە تەجرووبەیان كردووە، ئەوەیە كە ئوسولەن هەڵبژاردن لە كۆماری ئیسلامیی ئێراندا هیچ مانایەكی نیە، چوونكە سیستمەكە لەگەڵ هەڵبژاردندا ناگونجێت. سیستمێكی ئیدئۆلۆژیك كە لە لایەن نوێنەرێكەوە كە خۆی بە نوێنەری ئیمامی زەمان دەزانێت، ئیدارە دەكرێت و بەو پێیە هیچ پێویستییەكی بە هەڵبژاردنەكانی دیكە كە هەیەتی نیە، بەلام كۆماری ئیسلامی ئێران بۆ ئەوەی كە نیشان بدات مەشرووعییەتەكەی لە خەڵك وەردەگرێ ئەو هەڵبژاردنە رواڵەتییانەی پێك هێناوە و كاری لە سەر دەكات و ساڵەهایە كە لەو هەڵبژاردنانەدا ئەو دەرئەنجامەی كە بۆ خۆی پێی خۆشە وەردەگرێت و نزیكترینیان لە رابردوودا هەڵبژاردنی سەرۆك كۆمار بوو كە لە ساڵی 1388دا بەڕیوە چوو. لەو هەڵبژاردنەدا خەڵك زۆرتر لە رابردوو پیلانگێڕییەكانی كۆماری ئیسلامییان بۆ دەركەوت و بە قەوڵی خۆشیان دەڵێن هەڵبژاردنێكی موهەندیسیكراو بوو، بۆیە دەبینین كە ناڕەزایەتییەكی زۆر دەربڕا و خەڵكێكی زۆر كوژران و زیندانی و ئەشكەنجە كران و هەر ئێستاش ژمارەیەكی زۆر لەو خەڵكە بە ئیتهامی جۆراوجۆر، بەڵام لە ئەسڵدا بە بۆنەی ئەو خۆپیشاندانە و ئەو ناڕەزایەتییانە كە ئەوكات كردیان لە زیندانەكاندان. پێش ئەو هەڵبژاردنە ئیسلاحتەلەبەكان هەوڵیان دەدا بازاڕی هەڵبژاردن گەرم بكەن، بەڵام ئێستا لە دوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنی دەوری دەیەمی سەرۆك كۆماری، دەبینین كە ئیسلاحتەلەبەكانیش مەیلیان بۆ بەشداری نیە و شەرت و شروت دادەنێن بۆ ئەوەی كە لە هەڵبژاردندا بەشداری بكەن، ئەو شەرت و شروتانەش ئازادكردنی زیندانییە سیاسییەكان و پێكهێنانی فەزایەكی ئازاد و دوور لە كەشی ئەمنیەتی و پێكهێنانی دۆخی بەشداری و ركابەرایەتییەكی ئازاد. ئەوانە شەرایەتێكن كە لە كۆماری ئیسلامیی ئێراندا بەدی نایەت و ئیمكانی نیە، بۆیە كۆماری ئیسلامیی ئێران ئێستا لە هەموو كاتێك زۆرتر نیگەرانی ئەوەیە كە ئەنجامی هەڵبژاردن بە چی دەبێت، چوونكە كۆماری ئیسلامی بەس ئەوەی بۆ گرینگە كە خەڵك لە دەوری خۆی كۆ بكاتەوە و خەڵك بێنێتە سەر سندووقەكانی دەنگدان بۆ ئەوەی كە بڵێ من مەشرووعییەتم هەیە و هەمیشە ئەوەی رەچاو كردووە.

 

پ: هەر لەو پێوەندییەدا پرسیارێك دێتە گۆڕێ، بەرنامە و پلانەكانی رێژیمی كۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ راكێشانی خەڵكی ئێران بۆ سەر سندووقەكانی دەنگدان چییە؟

و: هێشتا ماویەتی بۆ كاتی هەڵبژاردن، بەڵام ئەوەی كە لە ئێستاوە ئێمە دەیبینین و دەكرێ بە پێی ئەو پلانانە بێت ئەوەیە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران دەیهەوێ بازاڕی ركابەرایەتی ساز كاتەوە، هەر وەكوو لە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماردا بینیمان، لایەنەكان دێنێت لە بەرانبەر یەكتردا قسە دەكەن و بڕێك فەزای سیاسیی كراوە پێك دێنێت لە ئێراندا بۆ ئەوەی كە خەڵكەكە قسە بكەن و لە واقیعدا سەرنجیان رادەكێشێ بۆ مەسەلەی هەڵبژاردن. بەداخەوە زۆر جار دەبینین كە خەڵكی ئێران حافزەی مێژووییان زۆر زەعیفە، كە هەڵبژاردنێك دێتە پێش چارەنووسی هەڵبژاردنی پێشوویان لە بیر دەچێتەوە. فریوی پیلانەكانی كۆماری ئیسلامی دەخۆن و دێن لە هەڵبژاردنەكەدا بەشدار دەبن. ئەوە یەكێك لە مەواردێكە كە كۆماری ئیسلامی بە دوایەوەیە. ئێستا ئەوەی كە لە مەیداندا دەبینرێت ئەوەیە كە دووباڵەكی كەوتۆتە ناو خۆدی ئوسولگەراكانەوە هەربۆیەش بەردەوام قسە دەكەن، بەرنامە بڵاو دەكەنەوە و سەبارەت بەو مەوردانە باس دەكەن بۆ ئەوەی كە سەرنجی خەڵكەكە بۆ لای خۆیان راكێشن. لە لایەكی دیكەشەوە مەسەلەی ئەحمەدی‎نژاد و لایەنگرانیەتی كە كەوتونەتە بەر غەزەبی رێژیم، بەڵام ئەوانیش بە نیسبەتی خۆیان ئیمكاناتی حكوومەتییان لە دەستدایە كە دەتوانن ئیستفادەی لێ بكەن و خۆیان نیشان بدەن، بەڵام مەسەلەكە ئەوەیە كە كاندیداكانی ئەوان تەئید نەكرێ و لە ئاكامدا هەر دوو لایەنی ئوسولگەرا بمێننەوە و پێكەوە ركابەرایەتی بكەن كە ركابەرایەتییەكی زۆر لاواز دەبێت. بێجگە لەوەش هێندێك مانۆڕی دیكەش هەیە كە كۆماری ئیسلامیی ئێران بەتایبەتی لە هەڵبژاردنی مەجلیسی شوورای ئیسلامیدا توانیویەتی بیدات، ئەوەش لە شارستانەكان (بێجگە لە تاران) كە ئیمكانی مانۆڕی زۆرترە، درووستكردنی ركابەرایەتی لە بەینی سوننی و شیعەدایە، لە بەینی ئەو شارانەدا كە تەركیبی حەشیمەتەكەیان یەكدەست نییە، بۆ نموونە وەكوو بەشێكی زۆر لە ئازەربایجان و لە بەینی كورد و توركدا، یان ئیختلاف سازكردنی عەشیرەتی و پێكهێنانی ركابەرایەتی لە نێوانیاندا بۆ ئەوەی كە هەر كام لەوانە بەشدار بێت لایەنگری خۆی بەرێتە سەر سندووقی دەنگدان، كۆماری ئیسلامیی ئێران زۆر جار ئەو كارە دەكات و بێ‎گومان دەبێت لە داهاتوودا چاوەڕوان بین كە شتی دیكەی لەو چەشنەش بكات. وەكوو بۆچوونێكی دیكەش من وای دەبینم كە كۆماری ئیسلامی لەم هەڵبژاردنەدا لەو پیلانانەدا زۆر سەركەوتوو نەبێت و نیگەران بێت لە ئەنجامی بەشداریی خەڵك، رەنگە هێندێك لە ئیسلاحتەڵەبەكان بكڕێ و دیارە ئەوانەیان كە زەرەریان بڕێك كەمترە و یان هێندێك لایەنی ئەحمەدی‎نژاد بە ژمارەیەكی كەم كە تەنانەت تا رادەیەكیش رێگایان پێ بدەن كە بچنە نێو مەجلیس كە هیچ مەترسییەك بۆ ئوسولگەراكان پێك نەهێنن، لەوانەیە رێگایان پێ بدرێ و كاندیداتۆرییەكانیان قەبووڵ بكرێ بۆ ئەوەی كە بازاڕی ركابەرایەتییەكە گەرمتر بێت، بەتایبەتی ئێمە دەبێت راستییەك قبووڵ بكەین و دەبێ لە بیرمان نەچێتەوە، ئیسلاحتەلەبەكان ئەوەی كە تاكوو ئێستاش نیشانیان داوە ئەوەیە كە بۆ ئەوان راگرتن و پاراستنی كۆماری ئیسلامی لە ئەولەویەتی هەموو شتێكدایە. بۆیە ئەگەر رۆژێك خاتەمی یان مووسەوی یان سەرانی دیكەی ئیسلاحتەلەب، رابگەیەنن كە لە هەڵبژاردندا بەشدار دەبن بۆ ئەوەی كە مەشرووعییەتی كۆماری ئیسلامی لەرزۆك نەبێت قەد نابێ پێمان شتێكی سەیر و سەمەرە بێت، چوونكە ئەوان تاكوو ئێستا بەجاران راشكاوانە ئەو مەسەلەیان راگەیاندووە. ئێستاش مەبەستی ئەوان و تیكۆشانی ئەوان بۆ ئەوەیە كە ئیعتباری دووبارە بدەن بە كۆماری ئیسلامیی ئێران كە بمێنێتەوە چوونكە بۆ ئەو گرووپە مانەوەی كۆماری ئیسلامی لە هەموو حاڵەتەكاندا تەنانەت لە ئێستاش خەراپتر بێت لە هەموو شتێك گرینگترە، چوونكە مانەوەی باشتر لەوەیە كە حكوومەتێكی دێموكراتیك بێتە سەر كار یان حكوومەتێكی سێكۆلار بێتە سەركار، ئەگەر ئەو وەزعییەتە جۆرێكی پێ بێت كە كۆماری ئیسلامیی ئێران بكەوێتە مەترسییەوە، دەبێ چاوەڕوان بین كە ئەوانیش بێن و لە هەڵبژاردنەكاندا بەشدار بن. بەڵام سەرەڕای هەمووی ئەوانە چوونكە خەڵكی ئێران زۆرتر لە رابردوو بۆیان روون بووەتەوە كە بەشداریی ئەوان لە هەڵبژاردندا هیچ كاریگەرییەكی نیە، بۆیە من پێم وایە كە رادەی بەشداریی خەڵك بە ئەو رادەیە ناگات كە لە رابردوودا بووە و زۆر كەم دەبێتەوە.

 

بۆ دیتنی‌ به‌شی‌ دووهەم‌و كۆتایی‌ "ئێره‌" كلیك بكه.

 

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 1571
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy