هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

ده‌وڵه‌تی‌ كوردی‌ واقعێكی‌ جیۆپۆلیتیكی‌

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

 hoshyar_ahmadi_-_dawlati_kurdi "كورده‌كان له‌ هه‌ل‌ومه‌رجی‌ نوێ دا له‌و كاراكتێره‌ سه‌ره‌كیانه‌ن كه‌ لێدانی‌ نه‌بزی‌ ناوچه‌كه‌ پێوه‌ندی‌ به‌وانه‌وه‌ هه‌یه‌". "د.عه‌لی‌ راستبین" به‌رپرسی ئه‌نیستیتۆی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ ئیستراتێژیك ـ پاریس.

هێزه‌ سیاسییه‌كانی‌ كورد له‌ ئاكامی‌ زۆر نسكۆ و تێكشكانی‌ سیاسی - سه‌ربازی‌ له‌ دیرۆكی‌ كۆن و نوێ‌ دا، ئه‌مڕۆ ئێدی‌ پاش وه‌ده‌ستهێنانی‌ به‌شێك له‌ نیشتمانه‌كه‌یان و دامه‌زراندنی‌ كیانێكی‌ بچكۆلانه‌، زۆر به‌ پارێزه‌وه‌ و ده‌ست به‌ عه‌سا له‌ مه‌یدانی‌ سیاسه‌ت دا ده‌جووڵێنه‌وه‌ كه‌ له‌ واقێع دا ئه‌وه‌ راستییه‌كی‌ سیاسییه‌. ئه‌و راستییه‌ سیاسییه‌ی‌ كه‌ دڵێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ته‌ هه‌وڵ بده‌ بیپارێزی‌ و به‌ وردی‌ چاوه‌دێری‌ شوێنگریی‌ ئامانجه‌كانی‌ دیكه‌ت بكه‌ و له‌ ده‌رفه‌ته‌ زێڕینه‌كان بگه‌ڕێ‌ بۆ وه‌ده‌ستهێنانیان. له‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌مڕۆی‌ جیهاندا كرده‌وه‌ و دژكرده‌وه‌كان تایبه‌تمه‌ندیی‌ (سیاڵیك) یان هه‌یه‌، واته‌ كرده‌وه‌یه‌كی سیاسی له‌ هه‌ر گۆشه‌یه‌كی‌ جیهانه‌وه‌ ده‌توانێ‌ كاریگه‌ریی‌ ئه‌رێنی‌ یان نه‌رینی‌ له‌ سه‌ر شوێن و كرده‌وه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ جیهان هه‌بێت. كوردیش ئه‌مڕۆ به‌ باشی ئاگاداری‌ ئه‌م خاڵه‌ گرینگه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌رده‌وام چه‌ندپات ده‌كرێته‌وه‌ ئه‌و راستییه‌ تاڵه‌یه‌ كه‌ لۆبی‌ كورد سه‌ركه‌وتووانه‌ كاری‌ بۆ جێگیركردنی‌ داواكانی‌ و وه‌ده‌ستهێنانی‌ متمانه‌ی‌ سیاسی كاراكتێره‌ كاریگه‌ره‌كان له‌ سه‌ر دۆزه‌كه‌ی‌ نه‌كردووه‌.

بابه‌تی‌ دڵخۆشكه‌ر و سوژه‌ی‌ ئه‌م وتاره‌مان كه‌وتنه‌وه‌ به‌رباسی‌ بابه‌تی‌ ده‌وڵه‌تی‌ كوردییه‌ كه‌ خولیاو ئامانجی‌ هه‌ر كوردێكی‌ نیشتمانپه‌روه‌ره‌، ئه‌و بابه‌ته‌ ئه‌مجاره‌ له‌ لایه‌ن سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌وه‌ كه‌وته‌وه‌ به‌ر باس و زۆربه‌ی‌ هێزه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كورد له‌ پارچه‌كانی‌ كوردستانه‌وه‌ به‌ گه‌رمی‌ پێشوازییان له‌و ئایدیایه‌ كردو له‌ چه‌ندین كۆڕو كۆبوونه‌وه‌دا پشتگیریی‌ خۆیان بۆ پراكتیزه‌ كردنی‌ ئایدیاكه‌ خسته‌ڕوو. به‌ڵام داخوا ئه‌و ئایدیا و پرۆژه‌یه‌ تا چه‌ند ئیمكانی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ هه‌یه‌؟ ئایا فاكتۆره‌كان بۆ سه‌ركه‌وتنی‌ وه‌ها هه‌نگاوێكی‌ گرینگ له‌بارن؟ وه‌ڵام دانه‌وه‌ی‌ ئه‌و پرسیارانه‌ ده‌توانێ‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ دا كارێكی‌ ئه‌سته‌مه‌، به‌ڵام پێویسته‌ به‌ گوێره‌ی‌ توانا وه‌ڵام بدرێنه‌وه‌.

فاكتۆره‌ سه‌ره‌كییه‌كان به‌كورتی‌ به‌م چه‌شنه‌ی‌ خواره‌وه‌ وه‌ڵام ده‌درێنه‌وه‌:

          یه‌كێتی‌ نێو هێزه‌ سیاسییه‌ دیاره‌كانی‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی‌ كوردستان له‌ گوتاری‌ سیاسی‌ دا:

گه‌ر ئاوڕێك له‌ مێژووی‌ كورد بده‌ینه‌وه‌، به‌ روونی‌ ده‌بینین كورد له‌ گوتاری‌ سیاسی‌ دا هیچكات نه‌یتوانیوه‌ خاوه‌ن یه‌كێتییه‌كی‌ ئه‌وتۆ بێت كه‌ گوتاری‌ یه‌كده‌ست بۆ گشتییه‌تی‌ كورد بێنێته‌ ئاراوه‌، واته‌ هه‌ركام له‌ هێزه‌ كوردییه‌ به‌هێزه‌كان به‌رده‌وام جه‌ختیان له‌ سه‌ر پارچه‌ی‌ خۆیان كردووته‌وه‌ و خه‌بات و گوتاره‌كه‌شیان له‌ سه‌ر هه‌مان بنه‌ما رێكخستووه‌، ئه‌و په‌رشو بڵاوییه‌ش زۆر جار وه‌ك پوتانسیه‌لێكی‌ نیگه‌تیڤ له‌ قۆناغه‌جیاجیاكاندا دژ به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نیشتمانییه‌كانی‌ كورد رێكخراوه‌. جیا له‌وه‌ش نه‌بوونی‌ هه‌ڤگرییه‌كی‌ سیاسی‌ له‌و چه‌شنه‌ توانیویه‌تی‌ درز بخاته‌ نێو دیپلۆماسیه‌تی‌ كورده‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ش ئاكامه‌كه‌ی‌ لاواز بوونی‌ پێگه‌ی‌ كورد له‌ ناوچه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ناڤین ده‌بێ‌ و خودی‌ ئه‌م خاڵه‌ش ژێربیناو فۆنداسیۆنی‌ هێز و قورسایی‌ گوتاریی‌ سیاسی‌ كورد له‌ ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ دا له‌رزۆك و پارچه‌ پارچه‌ ده‌كات.

          یه‌كێكیتر له‌ خاڵه‌ پێویسته‌كان نه‌بوونی‌ گوتارێكی‌ راگه‌یاندنی‌ په‌روه‌رده‌كردن و په‌ره‌پێدانی‌ ناسیونالیزمه‌

ناسیۆنالیزمی‌ كورد ته‌نیا لای‌ خۆمان ناوی‌ ناسیۆنالیزمی‌ لێنراوه‌، واته‌ ئێمه‌ هێشتا نه‌مانتوانیوه‌ ناسیۆنالیزم بۆ خۆمان پێناسه‌ بكه‌ین و گه‌شه‌ی‌ پێ‌ بده‌ین. سه‌رجه‌م پێناسه‌و شرۆڤه‌كانمان رواڵه‌تین و ناڕوون. له‌ راستی‌ دا لای‌ ئێمه‌ دوو چه‌مكی‌ مۆدێڕنی‌ Nationalisn و Patriotism كه‌ یه‌كه‌م نه‌ته‌وه‌ خوازی‌ یه‌ و دووهه‌م نیشتمان ویستی‌ ، ئه‌م دوو چه‌مكه‌ به‌ چه‌شنێكی‌ هه‌ستاوی‌ و تێكچڕژاو لای‌ تاكی‌ كورد وه‌رگیراون، تاكی‌ كورد ده‌توانێ‌ هه‌م تاكه‌ ساده‌ خوێنده‌واره‌كانمان و هه‌م تاكه‌ رێبه‌ره‌ سیاسیه‌كانیشمان بگرێته‌وه‌. ئه‌مه‌ش هۆكاره‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ پرۆسه‌ی‌ درێژخایه‌نی‌ خه‌بات دا ته‌نانه‌ت كادێرو پێشمه‌رگه‌و ئه‌ندامانی‌ پارته‌ ناسیۆنالیسته‌كانیش نه‌توانن به‌ شێواز و مێتۆدی‌ رئاڵیستانه‌ ئه‌و بابه‌ته‌ وه‌ربگرن. ئه‌مه‌ش هۆكار بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ناسیۆنالیزم هه‌رچی‌ زیاتر لۆكاڵی‌ ببێته‌وه‌ تا ئاستێك له‌ هێندێ‌ قۆناغدا عه‌شیره‌ یان بنه‌ماڵه‌ یان ریبَه‌رییه‌كی‌ ئایینی‌ خۆی‌ له‌ ناسیۆنالیزم دا پێناسه‌ بكات. ئه‌مه‌ش هه‌رچی‌ زیاتر هۆكاری‌ په‌رته‌وازه‌ و په‌رت بوونی‌ یه‌كگرتوویی‌ گوتاری نه‌ته‌وه‌یی بووه‌.واته‌ له‌ سه‌رده‌می‌ ئینفۆرماتیك دا پێویسته‌ گوتاری‌ ناسیۆنالیستیش بگۆڕدرێ‌ و به‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی‌ نوێیه‌وه‌ خۆی‌ له‌ چوارچێوه‌یه‌كی‌ نوێتری‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ دا پێناسه‌ بكاته‌وه‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش باشترین ئامراز په‌روه‌رده‌یه‌ له‌ هه‌موو بواره‌كاندا كه‌ به‌هێزترینیان ئامرازی‌ میدیایه‌.

          سێهه‌مین خاڵی‌ گرینگ پێوه‌ندی‌ له‌ گه‌ڵ جیهانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ خۆمان واته‌ جیهانی‌ نێو ده‌وڵه‌تی‌ دا كه‌ باشترین ئامراز كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ دیاسپۆرای‌ كورده‌

نه‌ته‌وه‌ بێ‌ ده‌وڵه‌ته‌كان له‌ پێوه‌ندی‌ گرتنیان له‌ گه‌ڵ لایه‌نه‌ بڕیارده‌ره‌كانی‌ دنیای‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ خۆیان دا به‌رده‌وام له‌ چه‌ند بیاڤه‌وه‌ كێشه‌یان هه‌بووه‌و هه‌یه‌، له‌ لایه‌ك كێشه‌ی‌ په‌روه‌رده‌ی‌ زمانیان هه‌بووه‌، پاشان راكێشانی‌ هێزه‌كان و په‌روه‌رده‌ی‌ سیاسییان له‌ بیاڤی‌ سیاسی پێویستدا و پاشان كانالیزه‌ كردنی پوتانسیه‌له‌كان به‌و ئاقاره‌دا كه‌ له‌ خزمه‌ت ئامانجه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌كاندا بێت. گه‌وره‌ترین بیاڤێك كه‌ ده‌توانێ‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و ئامانجانه‌ له‌ پێوه‌ندی‌ به‌ دنیای‌ ده‌ره‌وه‌دا بێنێته‌ دی‌"دیاسپۆرا"ی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌.

"دیاسپۆرا"(diaspora) واته‌ ره‌وه‌ندی‌ كۆچڕه‌و یان ئاواره‌بووه‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌ك كه‌ دوور له‌ ماڵ و زێدی‌ خۆیان ده‌ژین و له‌ هه‌موو دونیادا بڵاو بوونه‌ته‌وه‌. ئه‌م وشه‌یه‌ ره‌گ و ریشه‌كه‌ی‌ بۆ ئه‌ده‌بیاتی‌ جووله‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و بۆ سه‌رده‌مانی‌ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ جووله‌كه‌كان له‌ بابۆل ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ئێستا په‌ره‌ی‌ ئه‌ستاندووه‌ و بۆته‌ چه‌مكێكی‌ جیهانی‌. ئێستا له‌ژێر ئه‌و نێوه‌دا ده‌بینین نه‌ته‌وه‌كان به‌ تایبه‌ت نه‌ته‌وه‌ بێ‌ ده‌وڵه‌ت و نیشتمان داگیر كراوه‌كان خۆیان رێك ده‌خه‌ن. بۆ وێنه‌ جووله‌كه‌كان كه‌ خۆیان داهێنه‌ری‌ ئه‌و دیارده‌یه‌ بوون له‌ پێكهێنانه‌وه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئیسرائیل دا باشترین سوودیان له‌ دیاسپۆرای‌ جووله‌كه‌ وه‌رگرت. زۆربه‌ی‌ هێزه‌ دیاسپۆرانشینه‌كان هێزێكی‌ سیاسین كه‌ پوتانسیه‌لی‌ ئه‌وه‌یان تێدایه‌ كه‌ به‌ ئاسانی‌ له‌ چوارچێوه‌ی‌ سیاسه‌ته‌كاندا رێكبخرێن هه‌ر بۆیه‌ كار كردن له‌ سه‌ر ئه‌و هێزه‌ ئاسانه‌ و بۆ سیاسه‌تی‌ پێوه‌ندییه‌كان به‌ دونیای‌ ده‌ره‌وه‌ باشترین فاكتۆره‌.

 

 

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 1841
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy