هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

خەباتی چەکداری؛ کێ شێوازەکانی خەبات دیاری دەکات، هێزە سیاسییەکان یان حکوومەتەکان؟

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

qadri_-_xebati_chekldari_2خەباتی چەکداری، سیاسی، داسەپاندن یان بڕیاری سەربەخۆ

یەکێک لە باسە پشووبڕ و تەمەندرێژەکانی ناو مەیدانی خەبات ئەوە بووە، چۆن شێوازەکانی خەبات دیاری بکرێن و، کێ و چ کەسانێک بڕیار لەسەر دەسنیشانکردنی تاکتیکی خەبات دەدەن. ئەوەی کە تا ئێستا باوە و بەردەوام لە پەیوەند لەگەڵ خەباتی چەکداریدا دەبیسترێت : "ئەوە دوژمنە کە ئەو شێوە خەباتەی بەسەرماندا سەپاندووە"، هاوکاتیش دەوترێتەوە: "ئێمە لەگەڵ خەباتی چەکداریدا نین و، لایەنگری چارەسەری سیاسییانەی پرسەکەین."

بەڵام تا ئێستا ئەوەش بە تێروتەسەلیی نەدراوەتە بەرباس، کە "ئەگەر دوژمن خەباتی چەکداری دەسەپێنێت" بۆچی حزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان دەچنە ژێر باری ئەم داسەپاندنە و، مل بە داخوازیی دوژمن دەدەن؟ ئەگەر ئەوە ڕاست بێت، کە "دوژمن ئەم شێوە خەباتەی بەسەرماندا سەپاندووە"، ئەی بڕیاردانی سەربەخۆ لە گشت بوارەکاندا چی لێ دێت و، چۆن دەبێت شێوەی خەبات لە لایەن دژمنەوە بسەپێندرێت و هێزە سیاسییەکانیش بکەونە داوی ئەم شێوە ململانێیە، کە "ویست"ی دوژمنە!

لایەنی تری ئەم بۆچوونە ئەوەیە، دوژمن بە زانایییەوە بوارێک هەڵدەبژێرێت، (بێشک دەبێ خۆی لەم بوارەدا بەهێز بێت) تا خەنیمەکەی ڕاپێچی شەڕ و پێکدادان بکات و، لەگەڵیدا دەستەویەخە بێت. ئایا ناکرێت، هێزێکی سیاسیش بەدوای خاڵی لاوازی دوژمندا بگەڕێت و لەوێوە زەبری لێ بدات؟

بە لەبەرچاوگرتنی مێژووی دوورودرێژی خەباتی نەتەوەی کورد و ئەو زوڵم و زۆرییەی کە لەم نەتەوەیە کراوە و دەکرێت، هەروەها زەوتکردنی گشت مافەکان لە گرووپێکی نەتەوەیی وەک (کورد) باسەکە قورس و ئاڵۆزتر دەکات.

 

 

qadri_-_xebati_chekldari_3


باس لەسەر ئەم چەمکە (خەباتی چەکداری) مێژووەکەی کۆنە‌ و، کۆمه‌ڵه‌ هۆکارێک له‌ "هه‌ڵبژاردن" یان "داسه‌پاندن"ی ئه‌م شێوه‌ خه‌باته‌ له‌ کوردستاندا ده‌وریان هه‌بووه‌. بەڵام لە مێژووی مودێرنی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا، ڕێژه‌ی سه‌رکوت له‌ ئێران و نکۆڵی له‌ کورد وه‌ک نه‌ته‌وه‌، ده‌ره‌تانی بۆ شێوازی تری خه‌بات به‌رته‌سک کرد‌ووه‌. له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌، نزمیی وشیاری و تا ڕادەیەک نامۆیی بە‌ شێوازه‌کانی تری خه‌بات له‌ ناو هاووڵاتیاندا، بە تایبەت حزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان،‌ ئه‌ویش یه‌کێکە له‌و هۆکارانه،‌ که‌ په‌نا بۆ خه‌باتی چه‌کداری براوه‌ و، ئێستاش زۆربه‌یان ڕه‌تی ناکه‌نه‌وه‌.

"مه‌نتق"ی پشتیوانیکردن له‌ خه‌باتی چه‌کداری له‌ لایه‌ن حزب و رێکخراوه‌کانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانه‌وه‌ به‌مشێوه‌یه‌ ڕاگه‌یێندراوه‌: "ئه‌م شێوازه‌ خه‌باته‌ (چه‌کداری) له‌ لایه‌ن دوژمنه‌وه‌ به‌سه‌رماندا سه‌پێندراوه‌."

ئه‌م بۆچوونه‌ له‌وانه‌یه‌ تا راده‌یه‌ک ڕاست بێت، به‌ڵام ڕێک سه‌رچاوه‌که‌ی‌ بۆ‌ تێڕوانینه‌کانی (فرێدریش ئێنگێلس ١٨٢٠-١٨٩٥) ده‌گه‌رێته‌وه‌ که‌ ده‌لێت: "ئاست و ڕاده‌ی توندوتیژی له‌ خه‌باتدا، دوژمن دیاری ده‌کات." یه‌کێک له‌ کێشه‌کانی ئه‌م تێڕوانینه‌ و بۆچوونی حزب و ڕێکخراوه‌کانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان که‌ له‌گه‌ڵ تێڕوانینه‌کانی (ئێنگێلس)دا هاوکوفه ئه‌وه‌یە،‌ هێزێکی سیاسی له‌ جه‌رگه‌ی خه‌باتدا ناتوانێت خۆی بڕیار له‌سه‌ر تاکتیکی خه‌بات بدات، به‌ڵکوو ئه‌وه‌ دوژمنه‌ که‌ شێوازی خه‌باتی بۆ دیاری ده‌کات. به‌ واتایه‌کی تر، ئه‌و شێوه‌ خه‌باته‌ی که‌ دوژمن حه‌زی لێیه‌ و تێیدا به‌هێزه،‌ بڕەو به‌و ده‌دات و هێزێکی شۆرشگێڕ بۆ ئه‌و‌ مه‌یدانه‌ هانی ده‌دات، که‌ خۆی بۆ ئامادە کردووە و تێیدا بەهێزە!

ئەزموونی خەباتی خەڵکی هندوستان لە ژێر ڕێبەرایەتیی (مهاتما گاندی ١٨٦٩-١٩٤٨)، خەباتی سیاسی و مەدەنیی خەڵکی بێرمێ (میانمار) بە ڕێبەرایەتیی (ئان سان سووچی) بۆ گۆڕینی سیستەمی عەسکەریی وڵات بۆ سیستەمێکی دیموکراتیک، ململانێی بێوچانی هاووڵاتیانی ئەفریقای باشووور لە ژێر سەرکردایەتیی (نێلسۆن ماندێللا) و ... ئەم "مەنتق"ە ڕەت دەکاتەوە، کە "توندوتیژی، خوڵقێنەری توندوتیژی"یە. ئه‌مه‌ یه‌کێکە له‌و‌ کێشه‌ فکری و سیاسییانه‌،‌ که‌ تا ئێستا حزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان خۆیان له‌ قه‌ره‌ی نه‌داوه‌.

بە بڕوای من، سەرخانی کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، هەروەها دابونەریتی کەونی کۆمەڵگەی دەرەبەگایەتی، تا ئێستاش باڵی بەسەر کۆمەڵگەکەماندا کێشاوە. لە ناو زەینی بەشێکی زۆر لە ئەندامانی کۆمەڵگەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (خەڵکی ئاسایی، ڕۆشبیران و سیاسییەکان) ئەوە شکڵی گرتووە، کە هەر کاتێک حیزبێک دروست بوو، دەبێ چەکدار بێت.

واتە دروستبوونی حیزب یان ڕێکخراوێکی سیاسیی بێچەک، بۆ ئەم بەشە لە هاووڵاتیان قووت نادرێت. لە کۆمەڵگەی دەرەبەگایەتیدا، دەسەڵات و هێز بە لەشکر و چەکەوە پێناسە دەکرێن. لەم "مەنتەق"ەدا، حیزب یان ڕێکخراوێکی سیاسیی بێچەک، وەک "شێرێکی بێددان" لە قەڵەم دەدرێت.

تەنانەت‌ له‌م دوایییانه‌شدا‌، هه‌ندێک کۆمه‌ڵ و گرووپی بچووک بچووکی چه‌ند که‌سه‌ش، "حیزب" یان "ڕێکخراو"یان دامه‌زراندووه‌، هه‌ر چه‌کدارن و پێڕه‌وی له‌ "مه‌نتقی‌ داسەپاندنی خه‌باتی چه‌کداری لەلایەن دوژمنەوە ده‌که‌ن"، به‌ڵام بەبێ ئەوە بیر لەو‌ مه‌یلە نوێیە بکەنەوە، کە خه‌باتی سیاسی، مه‌ده‌نی، کولتووری و ڕۆشنگه‌ری له‌م پارچه‌یه‌ی کوردستان، ڕووی له‌ گه‌شه‌کردندایه‌‌. بۆ نموونە، کاتێک فه‌رزاد که‌مانگه‌ر و یارانی ئیعدام کران، زۆربه‌ی شاره‌کانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان به‌ حزب و رێکخراوه‌کانیه‌وه،‌ مانگرتنێکی گشتیان ڕاگه‌یاند و بۆ چه‌ند ڕۆژێک زۆربه‌ی شار، بازار و خوێندنگه‌کان داخران.

ئەم شێوە خەباتە ئەوی سەلماند، کە ئەم چەشنە تێکۆشانە کۆکەرەوەی هێزێکی زۆرە و دوژمن هەراسان دەکات، بەڵام لە هەمان کاتیشدا نیشانی دا، کە (پانیەی ئاشیل)ی کۆماری ئیسلامی لە کوێدایە.

ڕژێمی تاران خێرا هەستی بەم چەشنە خەبات و بەربەرەکانییە کرد و ئەویش شێوازی تری بەکار هێنا، بەڵام بنەمای هەموو تاکتیکەکانی کۆماری ئیسلامی، کوشتن و گوشارهێنان و زیندان بووە. ئەو ئەزموونە ئەوەی دەرخست، کە مەلا ئەتۆمییەکان لەو مەیدانەدا (هەڵبژاردنی خەباتی سیاسی و مەدەنی لەلایەن هاووڵاتیانی کوردستانەوە) گەلێک لاوازن و لەبەرامبەر ئەم چەشنە خەباتەدا، تەنگیان پێ هەڵچنرا.

خاڵی بەهێزی تاران، مەیدانی شەڕە، بەڵام "چاوی ئەسفەندیار"ی مەلاکان ئەوەیە، کە نەتەوەی کورد لە گشت بوارەکانی ژیانی مەدەنی، سیاسی و کۆمەڵایەتیدا خۆی ڕێک بخات، هەر بەو پێیەش دەتوانێت لە پانتایییەکی بەرفراواندا، خۆی تۆکمە بکات. لە دۆخێکی وادا، تاران ڕووبەڕووی ئەرتەشێک (نەتەوە) دەبێتەوە، کە لە گشت بوارەکاندا ئامادەی خەباتە.

 

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 1282
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy