هه‌ڵۆی کوردستان

-
هەڵە
  • JFolder::create: Could not create directory

ئاوردانه‌وه‌ له‌ مژاره‌ ئه‌وڕۆییه‌كانی نه‌وه‌ی نوێ له‌ ئێران (به‌شی 1)

پۆستی ئەلیکترۆنی چاپکردن

shorsh_-_web_-_lawan_1رۆژێك كه‌ لاوێكی توونسی به‌ نێوی "موحه‌مه‌د بوعه‌زیز" خۆی له‌ پێناو دابین بوونی دادپه‌روه‌ری ده‌سوتێنێ قه‌ت بیری له‌وه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌ كه‌ ئه‌م كاره‌ی وی ببێته‌ ده‌ستپێكی گۆڕانێكی مه‌زن له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.كه‌ وڵاتانی تونس‌و میسر‌و یه‌مه‌ن‌و سووریه‌‌و ئۆردۆن‌و ته‌نانه‌ت عه‌ره‌بستان‌و به‌حره‌ینیش بگرێته‌وه‌ بۆیه‌ وادیاره‌ كه‌ هه‌نووكه‌ لاوانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست كه‌ پێكهێنه‌ری زۆربه‌ی حه‌شیمه‌تی ئه‌م ناوچه‌یه‌ن تازه‌ راچه‌ڵه‌كاون‌و هه‌ستیان به‌ هێزی كاریگه‌ری خۆیان كردووه‌‌و بۆیه‌ خۆازیاری مافه‌ زه‌وتكراوه‌كانیان‌و كۆمه‌ڵگایه‌كی نوێن به‌ پێكهاته‌یه‌كی سیاسی كۆمه‌ڵایه‌تی نوێیه‌وه‌. ئه‌م ره‌وته‌ یان باشتره‌ بڵێین ئه‌م بزاڤه‌ كه‌ لاوان ده‌ستیان پێ كرد به‌ "صوره‌ الشباب" ناوبانگی ده‌ركرد واته‌ شۆڕشی لاوان، ئه‌مه‌ش وای كرد كه‌ ته‌واوی ناوه‌نده‌ لێكۆڵینه‌وه‌كان‌و پسپۆڕان ئاوری زۆرتر‌و سه‌رنجی جدیتر له‌ لاوان بده‌نه‌وه‌ هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ وڵاته‌كه‌مان زۆربه‌ی حه‌شیمه‌ته‌كه‌ی له‌ لاوان پێكهاتووه‌ سه‌رنجی تایبه‌تی پێ بده‌ین‌و ئاوردانه‌وه‌ له‌م چینه‌ هه‌ره‌ گرینگه‌ی كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان بخه‌ینه‌ ئه‌وله‌ویه‌ته‌وه‌.

پتر له‌ سی ساڵه‌ كه‌ رێژیمی كۆماری ئیسلامی له‌ ئێران ده‌سه‌ڵاتی به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌‌و له‌م ماوه‌یه‌شدا گه‌له‌ك گۆڕانكاری له‌ كۆمه‌ڵگادا روویداوه‌. جێگای ئاماژه‌یه‌ چین‌و توێژێك كه‌ زۆرتر كه‌وتووه‌ته‌ ژێر كاریگه‌ری ئه‌م گۆڕانكاریانه‌، لاوان‌و نه‌وجه‌وانانن. سه‌رنجدان به‌ ویست‌و داخوازیه‌كانی ئه‌م هێزه‌ مه‌زنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ گه‌له‌ك جێ بایه‌خه‌. چونكه‌ وان به‌ هۆی لاویه‌تیه‌وه‌ له‌ هه‌مبه‌ر ده‌ورووبه‌ری خۆیان به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ توێژه‌كانی دیكه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ هه‌ستیاری زۆرتریان هه‌یه‌. یه‌كێكی دیكه‌ له‌و پێوه‌رانه‌ی كه‌ ئه‌وڕۆ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی خاوه‌ن ژیار‌و ئه‌وڕۆیی بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ره‌وتی پێشكه‌وتن‌و گووراوی هه‌ر وڵاتێك له‌ به‌رچاوی ده‌گرن، هێزی لاوانی ئه‌و وڵاته‌یه‌. له‌ راستیدا جیلی لاو، وزه‌‌و پوتانسیێڵی سه‌ره‌كی جمان‌و بزێوی‌و وریایی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌. به‌ڵام جیگای ئاماژه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م هێزو وزه‌ كه‌ڵكی لێ وه‌رنه‌گیردرێت‌و رێنوێنی گونجاو دروست نه‌كرێ، ده‌توانێ به‌ شێوه‌یه‌كی رووخێنه‌ر‌و كاولكه‌ر گه‌له‌ك كێشه‌‌و ئاریشه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ چێ بكات. بۆیه‌ به‌و ئاكامه‌ ده‌گه‌ین كه‌ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ گونجاو ژیرانه‌یه‌ بۆ لاوانی خۆی پێداویستی ئاسووده‌ی‌و سه‌رگه‌رمكه‌ر‌و په‌روه‌رده‌یی‌و هه‌روه‌ها پیشه‌ی گونجاویان بۆ ده‌سته‌به‌ر بكا تاكوو له‌م رێگایه‌وه‌ بتوانێ تا راده‌یه‌ك پێش به‌ نامۆیی لاوان له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌ بگرێ. له‌ ئێران مه‌خابن به‌رده‌وام به‌ نیگه‌رانی‌و خانه‌گومانێ‌و نه‌بوونی متمانه‌ له‌گه‌ڵیان هه‌ڵسووكه‌وت ده‌كه‌ن. له‌ سه‌ره‌تایی شۆڕشی گه‌لانی ئێرانه‌وه‌ تاكوو هه‌نووكه‌، رێژیمی كۆماری ئیسلامی هێشتا نه‌یتوانیوه‌ جێگه‌و پێگه‌یه‌كی شیاو بۆ لاوانی وڵاته‌كه‌ی ده‌سته‌به‌ر بكات‌و بۆیه‌ له‌م ساڵانه‌دا هه‌ر وێنه‌یه‌ك كه‌ حكومه‌ت له‌ خۆی چێ كردووه‌ بۆ لاوان، له‌ لایه‌ن زۆربه‌ی لاوانه‌وه‌ وه‌لانراوه‌. یه‌كێ له‌و هۆكارانه‌ی كه‌ بووه‌ته‌ هۆی نامۆیی لاوان له‌ حكومه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه‌، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ هیچ جۆرێ ئاورنه‌دراوه‌ته‌وه‌ له‌ ویست‌و داخوازی‌و نمێنه‌كه‌كانی ژیانی وان. له‌م ساڵانه‌ی ته‌مه‌نی كۆماری ئیسلامی به‌رده‌وام بێ به‌شداری‌و وه‌رگرتنی بیروبۆچوونی خودی لاوان گه‌ڵاڵه‌یان بۆیان داڕشتووه‌و به‌ لاوانی گوتووه‌ كه‌ چۆن بیربكه‌نه‌وه‌و ژیان بكه‌ن. كه‌چی هیچ كات پرسیاریان له‌ خودی لاوان نه‌كردووه‌ كه‌ ده‌یانهه‌وێ چۆن بن‌و چۆن ژیان بكه‌ن. له‌ راستیدا له‌ رێگه‌ی نوێ كردنه‌وه‌ی جیلیه‌ كه‌ گۆڕان له‌ شێوازی په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی دێته‌ كرده‌وه‌ی كرن. له‌ وڵاتی مه‌ نمێنه‌كه‌كانی ژیان هه‌روا كه‌ پێشتریش ئاماژه‌ی پێكرا بۆ جیلی لاو ده‌ستنیشان كراوه‌. له‌ راستیدا ئه‌مه‌ له‌ گرفته‌ سه‌ره‌كیه‌كانی حكومه‌ت‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م جیله‌ نوێیه‌.

 

shorsh_-_web_-_lawan_3


ساڵانێكی زۆره‌ كه‌ لاوانی ئێرانی به‌ شێوازگه‌لی جۆراوجۆر له‌ كۆمه‌ڵگه‌ ناڕه‌زایه‌تی خۆی ده‌رده‌بڕێ له‌م به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌ڵسووكه‌وتانه‌. چونكه‌ له‌ راستیدا لاوانی وڵاته‌كه‌مان ده‌یانهه‌وێ له‌ وڵاتێكدا بژین كه‌ له‌وێدا بتوانن به‌ ئازادی پێویسته‌وه‌ بۆ رسكاوی كه‌سایه‌تی خۆیان تێبكۆشن. ته‌واوی به‌ڵگه‌‌و رسته‌كان‌و تۆژینه‌وه‌كانی وڵات، گه‌ڤا له‌ سه‌ر ئه‌م راستیه‌یه‌ ده‌ده‌ن كه‌ له‌ جیلی سێهه‌می شۆڕش،گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی له‌ خوو خده‌‌و ره‌وشت‌و كه‌سایه‌تی‌و ئاكار‌و داب‌و نه‌ریت‌و ره‌وشتی وان هاتووه‌ ئاراوه‌ كه‌ له‌ راستیدا گه‌له‌ك جیاوازی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ دوو جیلی پێش خۆیدا. گۆڕانكاری‌و جیاوازیه‌كان له‌ جیلی سێهه‌می شۆڕش، ئه‌وڕۆیتر‌و زۆر قووڵتر‌و ریشه‌یتره‌. له‌ بارودۆخی هه‌نووكه‌یی ئێران، كاریگه‌ریدانانی جیلی هه‌وه‌ڵ‌و دووهه‌م زۆر دابه‌زیوه‌. به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ردا ئه‌وه‌ جیلی سێهه‌میه‌كانه‌ كه‌ به‌رده‌وام كۆمه‌ڵگه‌ ده‌خه‌نه‌ ژێر كاریگه‌ری‌و گوشاری خۆیانه‌وه‌، ئه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گه‌نج بوونی حه‌شیمه‌تی ئێران‌و واقعبینی‌و ئه‌وڕۆیی بینینی مه‌سه‌له‌كان له‌ لایه‌ن وانه‌وه‌ كه‌ به‌م جۆره‌ بڕشت‌و هێز‌و كاریگه‌ری ئه‌وانی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ رۆژ له‌ دوای رۆژ پتر كردووه‌. جیلی هه‌وه‌ڵی وڵاتیش له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و داخوازی‌و هۆگرایه‌تی‌و گۆڕانكاریانه‌ به‌ توندی خۆڕاگری ده‌كات. دوو جیلی رابردوو به‌ هۆی ریشه‌داكوتانی نه‌ریت و ئایین له‌ وڵات‌و كاریگه‌ری ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر وان نه‌یانتوانیوه‌ به‌ باشی زمانی ئه‌وڕۆیی‌و هه‌نووكه‌یی بۆ راكێشانی جیلی سێهه‌م په‌یدا بكه‌ن. له‌ سه‌رده‌می هه‌نووكه‌ خێرایی گۆڕانكاریه‌كان‌و په‌یوه‌ندیه‌كان‌و ئاڵوگۆڕه‌كان‌و ئینجا راگواستنی بۆ سه‌رانسه‌ری جیهان گه‌له‌ك خێرا جێ به‌جێ ده‌بێ. له‌ راستیدا كلتووری جیهانی توانیویه‌ تاكوو ئێستا خۆی له‌ رێگای كه‌ره‌سته‌‌و ئامڕازگه‌لی وه‌كوو سه‌ته‌لایت‌و ئینتێرنێت‌و مۆبایل‌و هتد به‌ خێرایی ته‌واوه‌وه‌ له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا بڵاوبكاته‌وه‌و په‌ره‌پێ بدات. بێ گومان بنه‌ما نه‌ریتیه‌كان كه‌ خه‌رێكی خۆڕاگرین له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر گوشاره‌وه‌‌و ئه‌گه‌ریش نه‌توانن خۆیان له‌گه‌ڵ ئه‌م ره‌وته‌ نوێیه‌ هاوئاهه‌نگ بكه‌ن ده‌بنه‌ هێزێكی یه‌كجۆر‌و بێ گۆڕان یان كه‌مایه‌تیه‌ك كه‌ كاریگه‌ری كه‌می له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ی خۆی هه‌یه‌‌و ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ كه‌ڵێنێكی قوڵتری وان له‌گه‌ڵ جیلی لاو. سه‌رنجدان‌و ئاوردانه‌وه‌ له‌ مه‌سه‌له‌كانی نه‌وجه‌وانان‌و لاوان له‌ وڵاتێك كه‌ پتر له‌ حه‌فتاد له‌ سه‌دی حه‌شیمه‌ته‌كه‌ی هێزی لاوان پێكی دێنی گه‌له‌ك گرینگ‌و جێ بایه‌خه‌.

له‌ ئێستاكه‌ قسه‌كردن له‌ مه‌سه‌له‌‌و كێشه‌كانی لاوان بێ ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادیگه‌لی سه‌ره‌تایی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ وان ئیدی ناێته‌كرن. ئه‌م مژاره‌ ده‌بێ قبوڵ بكرێ كه‌ جیلی لاوی وڵات ده‌بێ ئه‌م قۆناغه‌ تێپه‌ڕبكات تاكوو بتوانێ له‌م رێگایه‌وه‌ به‌ وه‌ده‌ست هێنانی ئه‌زموون بتوانێ له‌و فه‌وزا گونجاوه‌ كه‌ كۆمه‌ڵگه‌ بۆی دابین ده‌كات خۆی‌و ده‌وروبه‌ری باشتر ناز بكات. لاوانی تاراوگه‌ له‌و جیاوازیانه‌ كه‌ له‌ نێویاندا هه‌یه‌ له‌ بۆاری چینایه‌تی‌و كلتووری‌و نه‌ته‌وه‌یی‌و هتد پێان خۆشه‌ به‌ شێوازی خۆیان‌و ئه‌وڕۆیی ژیان بكه‌ن. ئه‌وڕۆكه‌ له‌ وڵاتی مه‌ ئه‌م هێزه‌ به‌ربڵاوه‌ خاوه‌نی داخوازیگه‌لێكی روونی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كلتووری‌و سیاسیه‌.

دووه‌م ـ به‌ شێوه‌یه‌كی به‌ربڵاو گوێ نه‌دان به‌ پێداویستیه‌كانی لاوان:

پاش شۆڕشی گه‌لانی ئێران هه‌وڵ‌و سه‌رنجی پێویست‌و روون‌و بنه‌ڕه‌تی بۆ فام كردنی داخوازیه‌كانی لاوانی وڵاته‌كه‌مان له‌ لایه‌ن رێژیمی كۆماری ئیسلامیه‌وه‌ نه‌كراوه‌. له‌م ساڵانه‌ به‌رده‌وام به‌ شێوه‌یه‌كی توندوتیژانه‌ له‌گه‌ڵ لاوان هه‌ڵسووكه‌وتیان كردووه‌‌و ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ گروپێك له‌ لاوانیش وه‌كوو هه‌ڵگرانی كلتووری" گه‌نده‌ڵی رۆژئاوایی" رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی تووندوتیژانه‌ روویداوه‌و رووده‌دا. بۆیه‌ لاوانیش ئیدی ماندوو بوونه‌ له‌م جۆره‌ هه‌ڵسووكه‌وت‌و رووبه‌ڕووبوون‌و شێوازه‌ توندوتیژانه‌ ماندووبوونه‌‌و ئیدی ئه‌م جۆره‌ هه‌ڵسووكه‌وته‌یان پێ باش نیه‌‌و قبوڵی ناكه‌ن‌و خۆازیاری سه‌ربه‌خۆیی‌و ئازادیی‌و كونتڕۆڵ له‌سه‌ر شێواز‌و باروودۆخی ژیانی خۆیانن. لاوان ئاوات‌و ئاره‌زوو ئاڕمانجگه‌لێكی دیكه‌یان له‌ مێشكدا هه‌یه‌ كه‌ ده‌بێ سه‌رنجی پێ بدرێ‌و ئاوری لێ بدرێته‌وه‌.

جیلی لاوی ئه‌وڕۆ ئیدی سه‌ره‌ڕۆیی ئایینی ناهه‌وێت. لاوان خوازیاری فه‌وزایه‌كی كراوه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تین كه‌ بتوانن به‌ دڵی خۆیان له‌و فه‌وزا ژیان‌و لاویه‌تی بكه‌ن. له‌ بنه‌ڕه‌تدا لاو پتر خوازیاری ئازادیگه‌لی مه‌ده‌نی له‌ چوارچێوه‌ی ژیانێكی باشتر‌و شادتره‌. جیلی لاوی ئێران له‌ سه‌رده‌مێكدا ده‌ژی كه‌ ئه‌وڕۆی له‌گه‌ڵ دوێنێ ده‌توانێ زۆر جیاواز بێ. لاوان ئیدی نایانهه‌وێ به‌ ویست‌و سه‌لێقه‌ی جیلی پێشووی كۆمه‌ڵگه‌،ژیان بكه‌ن به‌ڵكوو به‌رده‌وام له‌ هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی شتانی نوێن. لاوان له‌ سه‌رده‌می سه‌ته‌لایت‌و ئینتێرنێت‌و مۆبایل‌و تكنیك‌و گه‌شه‌ی په‌یوه‌ندیه‌كان‌و هتد ده‌ژین كه‌ به‌رده‌وام له‌ ئاڵووگۆڕدایه‌. بۆیه‌ لاوان قه‌ت ناتوانن له‌ به‌رامبه‌ر رووداوه‌كانی سه‌رده‌می هه‌نووكه‌ بێ ته‌وفیر بێ‌و ئاوری لێ نه‌داته‌وه‌.ئه‌م جیله‌ به‌ شێوه‌ی رۆژانه‌ به‌ره‌وڕووی كلتوور‌و یاسا‌و ته‌نگاوی گه‌لی كۆمه‌ڵگه‌

ده‌بێته‌وه‌‌و چوونكه‌ ئه‌و كلتووره‌ بایه‌خگه‌له‌ میراتی جیله‌كانی پێشووه‌. حكومه‌ت‌و به‌شێك له‌ كۆمه‌ڵگه‌ له‌ لاوان ده‌خوازن كه‌ میراتگه‌ری ئایین‌و نه‌ریته‌كانی پێشینیان بن. له‌ كاتێكدا كه‌ نه‌ریت له‌ ژیانی رۆژانه‌ی لاوانی ئێرانی ئیدی جێگه‌و پێگه‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌ قایمی نیه‌. راستیه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئێران ده‌رخه‌ری ئه‌م راستیه‌یه‌ كه‌ له‌ بۆاری نمێنه‌كه‌كانی كۆمه‌ڵایه‌تی قه‌ڵش وكه‌ڵێنی نێوان دوو جیلی رابردوو‌و ئه‌وڕۆ رۆژبه‌رۆژ زێده‌تر‌و قوڵتر ده‌بێ. هه‌روه‌ها حكومه‌تیش تاكوو هه‌نووكه‌ نه‌یتوانیوه‌ رێگه‌چاره‌یه‌ك بۆ زاڵ بوون به‌سه‌ر ئه‌م مه‌ودا‌و كه‌ڵێنه‌ كه‌ رووی له‌ زیادبوونه‌ په‌یدا بكات.

به‌رپرسی به‌ڕێوه‌به‌ری سندۆقی حه‌شیمه‌تی رێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، سوره‌یا ئه‌حمه‌د عه‌بید ده‌ڵێ:" لاوان به‌ داهێنان‌و داهێنه‌ری‌و پێداگری‌و داكۆكی‌و هه‌روه‌ها پێویستی به‌ تاقیكردنه‌وه‌ی شته‌ نوێ‌و نه‌ ناسراوه‌كان، ده‌ناسرێنه‌وه‌." ناوبراو له‌ درێژه‌دا ئه‌وه‌ش ده‌ڵێ:" ئه‌م رۆحیه‌یه‌, هه‌ر ئه‌و رۆحیه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ باشی رێنوێنی بكرێ به‌خته‌وه‌ری بۆ هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك به‌دیاری دێنێ". ئێمه‌ له‌م نووسراوه‌یه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ین ئاور له‌ هۆگرایه‌تی‌و نمێنه‌كه‌ هزری‌و مه‌سه‌له‌كانی جیلی لاوانی وڵات كه‌ به‌ تاسه‌وه‌ له‌ هه‌وڵ‌و تێكۆشانن بۆ چێ كرنی رێگایه‌كی نوێ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ بده‌ینه‌وه‌. له‌م نووسراوه‌یه‌ بۆ لایه‌نه‌ جۆراوجۆره‌كانی مژاره‌كه‌، جوێكاری له‌ نێوان لاوان‌و خوێندكاران‌و كچانی گه‌نج دراوه‌.

سێهه‌م ـ بارودۆخی گه‌شت وگوزار یان كاتی به‌تاڵی‌و سه‌رقاڵی له‌ نێو لاواندا:

یه‌كێ له‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی كاتی به‌ تاڵی، ئازادی هه‌ڵبژاردن‌و جۆری چالاكیه‌. گرینگترین پێویستیه‌كانی كاتی به‌ تاڵی لاوان به‌ ریزبه‌ند بریتین له‌ گه‌شتووگۆزار‌و مۆسافره‌تی به‌ كۆ‌و به‌شداری كۆمه‌ڵایه‌تی‌و په‌یوه‌ندی‌و راوێژی ئازاد له‌گه‌ڵ هاوته‌مه‌نه‌كانی خۆیان‌و چالاكیگه‌لی وه‌رزشی‌و هونه‌ری‌و كلتووری‌و مۆسیقا‌و هونه‌ر‌و مۆد‌و په‌رتووكخوێندنه‌وه‌‌و فێربوونی زمان‌و كامپیوتر‌و ئینترنێت‌و هتده‌. به‌ پێ نووسراوه‌یه‌ك له‌ ژێر نێوی" پتر له‌ 60% لاوان كاتی به‌ تاڵی خۆیان له‌ ته‌نیایی به‌سه‌ر ده‌به‌ن له‌ ماڵپه‌ڕی رێكخراوی ته‌بلیغاتی ئیسلامی له‌ رێكه‌وتی دووشه‌مۆ16ی به‌فرانباری 1387ی هه‌تاوی( وتاره‌كه‌ كه‌ڵكی له‌ ژمێركۆی رێكخراوی میللی لاوان گرتووه‌)، له‌وێ ده‌یخوێنین كه‌" هه‌ر نه‌جه‌وانێك 11 تا 19 ساڵه‌ له‌ هاویندا هه‌شت كاتژمێر‌و له‌ وه‌رزه‌كانی دیكه‌ش سێ كاتژمێر كاتی به‌ تاڵی هه‌یه‌‌و كه‌سانی 20 تاكوو 29 ساڵیش له‌ هاویندا 5/5 كاتژمێر‌و له‌ وه‌رزه‌كانی دیكه‌ی ساڵیش چوار كاتژمێر كاتی بێ كاریان هه‌یه‌". سه‌یران‌و سه‌رگه‌رمی‌و پشوو‌و بووژانه‌وه‌ له‌ گه‌شه‌ی كه‌سایه‌تی‌و ده‌سته‌به‌ركردنی هاوسه‌نگی له‌ بیچمگرتنی شۆناس‌و وه‌رگرتنی زانیاری‌و به‌رزكردنه‌وه‌ی زانست‌و په‌روه‌رده‌كردن‌و گه‌شه‌‌و شكۆفایی به‌رهه‌ڤی‌و توانایی‌و داهێنه‌ری گه‌له‌ك گرینگه‌ كه‌ هه‌مووی له‌ كارداگه‌لی كاتی به‌تاڵ دێته‌ ئه‌ژمار. هه‌موو ساڵێك به‌ تایبه‌ت له‌ وه‌رزی هاوین، رێژه‌یه‌كی زۆر له‌ لاوان به‌ره‌و ناوه‌نده‌ گه‌شتووگوزاریه‌كان ده‌ڕۆن. به‌ڵام دیارده‌ی گه‌شتووگوزاری‌و خۆشگوزه‌رانی له‌ درێژه‌ی چه‌ند ساڵی رابردوو به‌ نوێ كردنه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌و تێكنۆلۆژیگه‌لی نوێ له‌ نێو لاوانیش گۆڕانی زۆری به‌سه‌ر هاتووه‌. لێكۆڵینه‌وه‌كان ده‌ریانخستووه‌ كه‌ شاد بوون وه‌كوو پێناسه‌ی سه‌ره‌كی ده‌بێته‌ هۆی زێده‌بوونی لێهاتووی كۆمه‌ڵگه‌. له‌ جیهانی ئه‌وڕۆ په‌ڕانپه‌ڕی داخراو‌و ویشك ئیدی وڵامده‌ری پێویستی به‌ گه‌شتووگوزار‌و شادی‌و چێژ ناتوانن له‌ لاواندا بن. بۆ ده‌ربڕینی شادی ده‌بێ هۆه‌كانی وی به‌رهه‌ڤ بێ، لانیكه‌م داهێنانێك بۆ هاندانی كۆمه‌ڵگه‌ به‌ره‌و ژیانی شاد بڕۆن. له‌ به‌ڕێوه‌بردنی سه‌رگه‌رمیه‌كانی به‌ كۆمه‌ڵ بگره‌ تاكوو به‌ڕێوه‌بردنی مۆسیقای شاد ده‌نێۆ خه‌ڵكیدا، هه‌مووی له‌ خاڵه‌كانی چێ كرنی به‌ستێنگه‌لی شادی‌و نه‌شه‌وگه‌شه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌. جیلی لاوی مه‌ش به‌ دووی وه‌ها شادی‌و هه‌یه‌جاناته‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌. بۆیه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ش ده‌بێ به‌پێ پێویستیگه‌لی سه‌ره‌كی لاوه‌كانی كه‌ هه‌ر ئه‌و خاڵی كردنه‌وه‌ی هه‌ستوو هه‌یه‌جاناته‌، كه‌ به‌ دابینكردنی به‌ستێنگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كلتووری‌و به‌ستێنی شادی له‌ كۆمه‌ڵگه‌ دابین بكاتوو بیكاته‌ كلتوورێكی گشتی تاكوو بتوانێ پێش به‌ زه‌ره‌روزیانگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی بگرێ. تۆژینه‌وه‌ی رێكخراوی لاوان ده‌ریده‌خات كه‌ وێڕای به‌ربڵاوی حه‌شیمه‌تی لاوی وڵات‌و چه‌شناوچه‌شنی داخوازیه‌كان‌و كه‌ره‌سته‌گه‌لی كاتی به‌تاڵی،ته‌نیا وڵامده‌ری بیست له‌ سه‌دی داخوازی لاوانه‌‌و هه‌شتاله‌سه‌دی دیكه‌ به‌ پێ پێویست ئاوریان لێ نادرێته‌وه‌‌و ته‌نانه‌ت ئه‌م پێویستیه‌ ده‌روونیانه‌ش به‌ سانایی له‌ لایه‌ن رێژیمه‌وه‌ له‌ ژێر سه‌ردێڕگه‌لی جیاواز، ده‌كه‌ونه‌ به‌ر سووكایه‌تی پێكردن‌و سه‌ركوتیان ده‌كه‌ن.

دوو هۆكاری گشتی وه‌كوو بارودۆخی ته‌مه‌ن‌و پێگه‌ی چینایه‌تی،كلتووری‌و ئابووری لاوان گه‌له‌ك پڕ بایه‌خن چوونكه‌ زانینی ئه‌م زانیاریانه‌، رۆانگه‌یه‌كی تایبه‌ت له‌ هه‌ل ومه‌ج‌و بارودۆخگه‌لی بیچمگه‌ری ژیان‌و ره‌فتاری چینه‌ جۆراوجۆره‌كانی لاوان‌و بارودۆخی ته‌مه‌نی وان‌و كاروباری هاوبه‌ش‌و وه‌كوو یه‌كی گروپگه‌ل‌و ورده‌ فه‌رهه‌نگگه‌لی لاوان مان بۆ روون ده‌كاته‌وه‌. له‌ كاتی شرۆڤه‌‌و هه‌ڵسه‌نگاندنی به‌شه‌ جۆراوجۆره‌كانی لاوان كه‌ له‌ ناوچه‌ جیاوازه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك ده‌ژین به‌ڵام هی چینگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و پێكهاته‌گه‌لی كلتووری جیاوازن،ده‌بێ به‌پێ پێویست سه‌رنج بدرێ به‌ ناكۆكی قوڵی نێوان هۆكارگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی،ئابووری, بایه‌خگه‌ل‌و هه‌روه‌ها بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ده‌روونی‌و ژینناسینی ئه‌وانه‌ كه‌ ئافڕێنه‌ری ده‌رفه‌ت‌و نمێنه‌كگه‌لی هه‌لسووكه‌تی گرۆیی جیاواز وجیاكارن. هاوكات كۆمه‌ڵناسانیش زۆرترین هۆكارگه‌لی ده‌روونی تووش بوونی تاوان له‌ ناكامیگه‌ل‌و ناته‌بایگه‌لی ژیان‌و هه‌ستی سووكی‌و دڕدۆنگی له‌ لێهاتوویی‌و هه‌ستی نه‌بوونی ئاسایش‌و هه‌ستی نه‌توانین ده‌زانن. زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری كاتی به‌تاڵی لاوانی وڵات، به‌ شێوازگه‌لی ناچالاك تێپه‌ڕده‌بێ. هه‌ر بۆیه‌ ساماندانی كاتی به‌تاڵی لاوان‌و سیاسه‌تی په‌ره‌پێدان‌و به‌ربڵاوكردنی سه‌یرانی سالم ده‌توانێ تا راده‌یه‌ك پێش به‌ په‌ره‌گرتنی تاوانباری لاوان بگرێ. چونكه‌ زۆربه‌ی ره‌فتارگه‌لی فه‌رهه‌نگی‌و ته‌نانه‌ت ره‌فتارگه‌لی ئابووری‌و كۆمه‌ڵایه‌تیش له‌ كاتی به‌تاڵی بیچم ده‌گرێ. نه‌بوونی به‌هره‌مه‌ندی له‌ كاتی به‌تاڵی‌و سه‌رنج نه‌دان به‌م مژاره‌ له‌ رێگه‌ی به‌رپرسانی ده‌وڵه‌تی، گه‌له‌ك كۆسپ‌و گرفتی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ گه‌له‌ كه‌ ده‌توانرێ ئاماژه‌ به‌ به‌ستێنسازی پێكهاته‌یی تاوانكاری لاوان‌و نه‌جه‌وانان له‌ وه‌رزی هاویندا بكه‌ی. له‌م ده‌ ساڵه‌ی دواییدا كه‌ره‌سته‌و ئامڕازگه‌لی سه‌رگه‌رمی گۆڕانی زۆری به‌سه‌ر هاتووه‌‌و حه‌ز‌و هۆگره‌تی لاوان سه‌باره‌ت به‌ بڕێك له‌ سه‌رگه‌رمیه‌كان به‌ ته‌واوه‌تی گۆڕاوه‌. له‌م نێوه‌دا بارودۆخی ئابووری فه‌رهه‌نگی‌و ئه‌ندازه‌ی ئاسووده‌یی چینه‌ جۆراوجۆره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ چلۆنایه‌تی سه‌یرانه‌كاندا رۆڵێكی بنه‌ڕه‌تی‌و پڕ بایه‌خی هه‌بووه‌، هه‌روه‌ها جێگای ئاماژه‌یه‌ كه‌ سه‌رگه‌رمی لاوانی چینه‌كانی خۆش بژیو‌و مامناوه‌ندی‌و هه‌ژار له‌ باژێره‌ مه‌زنه‌كان هاوكات له‌گه‌ڵ هه‌بوونی خاڵی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ یه‌كتر مه‌وداگه‌لی ماناداریشی په‌یداكردووه‌. هه‌ر وه‌ها جێگای لێ وردبوونه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ بابه‌تگه‌لی به‌ربڵاو بۆ تێپه‌ڕكردنی كاتی به‌تاڵی هه‌یه‌ كه‌ رێگه‌ به‌ لاو ده‌دا كه‌ خۆی له‌ ئیدیكه‌ جوێ بكاته‌وه‌. به‌م پێیه‌ بۆ جیاواز بوون،لاو شێوازیكی تایبه‌ت په‌یڕۆ ده‌كات كه‌ ئه‌م شێوازه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ كه‌ گورخی‌و ئاژاوه‌گێڕی له‌ ژیانی نۆباو په‌ره‌ بستێنێ. له‌و كۆمه‌ڵگه‌یانه‌ كه‌ به‌ره‌و نۆباو ده‌چن‌و تیایاندا بانگه‌شه‌ی فه‌رهه‌نگی نۆباو ده‌كرێ، جیلی لاو له‌ چۆارچێوه‌ی كاتی به‌تاڵی ده‌رفه‌تێك په‌یدا ده‌كات تاكوو گوشاره‌كان، ته‌نگاویه‌كان‌و هێڵه‌ سووره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان له‌ بیر بكات‌و كاری ناهه‌نجاری بكات. به‌ڵام خاڵێكی هه‌ره‌ گرینگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ستپێڕاگه‌یشتن به‌ كه‌ره‌سه‌گه‌لی یاری له‌ نێو لاواندا به‌ تایبه‌ت له‌ باژێری تاران‌و باژێره‌ مه‌زنه‌كانی دن هه‌ر چه‌ند له‌ ژێر كاریگه‌ری هێندێ تایبه‌تمه‌ندی هاوبه‌شدایه‌، جیاوازیگه‌لێكی به‌رچاویان له‌گه‌ڵ یه‌ك هه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ لێره‌ ئاماژه‌ به‌ بڕێكیان كه‌ له‌ نێو به‌شه‌كانی جۆراوجۆری لاواندا هه‌یه‌،ده‌كه‌ین.

ئه‌لف ـ گه‌شتووگوزار‌و سه‌رگه‌رمی له‌ نێو لاوانی چینه‌كانی خۆشبژیو له‌ باڵاشاردا:

لاوانی چینه‌ به‌رزه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌سكه‌وتی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌ له‌ سه‌رگه‌رمی. به‌شێك له‌ لاوانی باڵاشاری له‌ به‌رنامه‌كانی كۆتایی حه‌وتوو هه‌روه‌ها له‌ سه‌فه‌ره‌كانی ده‌ره‌وه‌ی شار،ده‌رفه‌تی خه‌ریكبوون به‌ مه‌سه‌له‌گه‌لی سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌و فه‌رهه‌نگی په‌یدا ناكه‌ن. ئه‌گه‌ر ئه‌وان خوێندكاریش بن ئه‌وه‌نده‌ چالاكی سینفی‌و رێكخراوه‌ی‌و مه‌ده‌نی تیایاندا به‌دی ناكرێ. له‌ ناوچه‌گه‌لی باكووری باژێری تاران چالاكیگه‌لی سه‌رگه‌رمی‌و گه‌شتوگوزاری به‌ ته‌واوه‌تی گروپی بووه‌ته‌وه‌. پتر كه‌سه‌كان به‌ شێوه‌ی كۆمه‌ڵ له‌ جێژن‌و پارتیه‌ تایبه‌تیه‌ جۆراوجۆره‌كاندا به‌شداری ده‌كه‌ن.

سه‌رگه‌رمیگه‌لی دیكه‌ كه‌ به‌شێكی لاوانی باكووری شاره‌كان روویان تێكردووه‌، به‌كار هێنانی ماده‌ هۆشبه‌رگه‌لی نۆباو‌و حه‌بگه‌لی شادیهێن‌و هه‌موو جۆره‌ خۆاردنه‌وه‌گه‌لی ئه‌ڵكۆڵی ده‌ستكرد‌و قاچاخه‌. له‌ راستیدا له‌ خۆنامۆیی‌و كه‌مته‌رخه‌می‌و بێ په‌رۆشی‌و نهیلیسم له‌ نێو ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان به‌ ته‌واوه‌تی به‌رچاوه‌. ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان به‌ هۆی ده‌سڕه‌سی به‌ سه‌رچاوه‌ی ماڵی به‌هره‌مه‌ندن له‌ گه‌له‌ك كه‌ره‌سه‌. ئه‌وان به‌ له‌به‌رچاوگرتنی كه‌ره‌سه‌كانی خۆیان پێ له‌ گیروداو یاسا‌و نه‌ریته‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ درێژتر ده‌كه‌نه‌وه‌‌و به‌ شێوه‌ی گورخی بۆ سه‌رگه‌رمی‌و تێپه‌ڕكردنی كات خه‌رێكی به‌كارهێنانی ماده‌هۆشبه‌ره‌كان ده‌بن،ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌كارهێنانه‌ش ببێته‌ هۆی گیرۆده‌یی وان. ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان به‌كارهێنانی ماده‌هۆشبه‌ره‌كان ته‌نیا بۆ سه‌رگه‌رمی‌و جۆرێ تێپه‌ڕكردنی كاتی به‌ تاڵی به‌ شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت‌و جیاواز له‌ خه‌ڵكی به‌كاری دێنن. ئه‌وان به‌ هۆی بارودۆخی گونجاوی ئابووری ده‌توانن تا راده‌یه‌ك راحه‌تتر له‌ به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان، ده‌توانن ده‌رفه‌ته‌كان بۆ خۆیان زێده‌تر بكه‌ن‌و به‌ربه‌ستوو ته‌نگاویه‌ حكومه‌تیه‌كان به‌ دانی به‌رتیل كه‌م كه‌نه‌وه‌. له‌ راستیدا ئه‌وان زۆربه‌ی پێویستیه‌كانی سه‌رگه‌رمی خۆیان له‌ رێگای ماڵیه‌وه‌ چاره‌سه‌ری ده‌كه‌ن. ئه‌وان زۆرتر هه‌ر كارێك ده‌كه‌ن بۆ سه‌رگه‌رمی‌و كات تێپه‌ڕكردن‌و چێژبردن. له‌ ئێستاكه‌ جۆرێك كه‌ڵێن‌و مه‌ودا له‌ نێوان ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان له‌گه‌ڵ به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان خه‌رێكی په‌ره‌سه‌ندنه‌. به‌ڵام پێویست به‌ جه‌ختكردنه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ هه‌بوونی ده‌سڕه‌سی به‌ كه‌ره‌سه‌گه‌لی به‌ربڵاو له‌ نێو ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان، دیسانه‌وه‌ ئه‌وانیش هه‌روه‌كوو به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوانی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ ژێر گوشار‌و ئازار‌و ئه‌زیه‌ت‌و ته‌نگاوه‌ فه‌رمیه‌كانی رێژیمن كه‌ به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ دایسه‌پاندووه‌.

ب ـ سه‌رگه‌رمی له‌ نێو لاوانی چینی مامناوه‌ند:

له‌ ئێرانێدا، چلۆنایه‌تی سه‌رگه‌رمی لاوانی چینی مامناوه‌ندی شاری تا راده‌یه‌ك له‌گه‌ڵ باڵاشاریه‌كان جیاوازه‌. چوونكه‌ وان وێڕای هه‌بوونی هۆگرایه‌تی‌و پێویستی لاوانی ناوچه‌كانی باڵاشار له‌ ده‌سڕه‌سی ته‌واو به‌ كه‌ره‌سه‌گه‌لی رێ پێ دراو رێ پێ نه‌دراو كه‌م تا فره‌ بێ به‌رین. به‌ڵام ئه‌وان له‌ بڕێك له‌ بواره‌كاندا له‌ نێو كۆمه‌ڵی جیلی لاوی وڵات زۆر كاریگه‌رن.

له‌ ناوچه‌ی ناوه‌ندی شاری هێشتا په‌روه‌رده‌كردنی بنه‌ماڵه‌ی رێگره‌ له‌ چوون بۆ سنووری خه‌ساره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ پڕ مه‌ترسیه‌كان، به‌مه‌شه‌وه‌ له‌ ئه‌گه‌ری رۆیشتن بۆ وه‌ها سنوورێك، هه‌موو شت ده‌بێ به‌ شێوه‌ی نهێنی به‌ڕێوه‌بچێ. په‌یوه‌ندی نیوه‌ نهێنی‌و به‌ركارهێنانی شته‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان سه‌ره‌كیترین تایبه‌تمه‌ندی سه‌رگه‌رمیه‌كانی لاوانه‌ له‌ ناوچه‌ ناوه‌ندیه‌كانی باژێری تاران. په‌یوه‌ندی ئازادی كوڕان‌و كچان له‌ نێو چینی مامناوه‌ندی كۆمه‌ڵگه‌ تا راده‌یه‌ك به‌ شتێكی ئاسایی‌و سرووشتی دێته‌ ئه‌ژمار. په‌یوه‌ندی ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان له‌ گه‌ڵ ئه‌و دوو به‌شی دیكه‌ له‌ لاوان جێگه‌ی سه‌ره‌نجه‌و به‌ربڵاویشه‌. پاراستنی په‌یوه‌ندی‌و جاروبار هاریكاری‌و به‌شداری له‌ چالاكیه‌كان‌و سه‌رگه‌رمیه‌كانی به‌شه‌كانی دیكه‌، په‌یوه‌ندی‌و رۆڵی لاوانی چینی مامناوه‌ند له‌گه‌ڵ به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوان به‌ هێز كردووه‌. ئه‌م چالاكیانه‌ بووه‌ته‌ هۆی پارادوكس‌و ناته‌بایگه‌لی جۆراوجۆر له‌ هه‌ڵسووكه‌وتی لاوان له‌ نێو خۆیان‌و هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵگه‌‌و بنه‌ماڵه‌كانیان. ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان له‌ چالاكیگه‌لی مه‌ده‌نی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی زۆر چالاكن. به‌شێكی مه‌زن له‌م ریزه‌ هه‌موو جۆره‌ تێكۆشانێك ده‌كات بۆ چوون بۆ ناوه‌نده‌ به‌رزه‌كان. به‌رنامه‌ڕێژی بۆ پێشكه‌وتن‌و تێپه‌ڕاندنی هێڵه‌سووره‌كان‌و پێشڕه‌وبوون له‌ بۆاره‌ جۆراوجۆره‌كان له‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و له‌ نێو به‌شه‌كانی دیكه‌ی لاوانیش جۆرێ " ئۆتۆریته‌" بۆ رێكخستنی بزاڤه‌ ناڕه‌زایه‌تی‌و گشتیه‌كانی به‌ وان داوه‌. ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان له‌ نێو به‌شه‌كانی دیكه‌ رۆڵی ناڤبژیوان بۆ مه‌شاندنی كاری هاوبه‌ش یان رێكووپێك كردنی په‌یوه‌ندیه‌كان بۆ بزاڤه‌ گروپی‌و هاوبه‌شه‌ ئه‌گه‌ریه‌كان ده‌گێڕن.

ب ـ سه‌رگه‌رمی له‌ نێو لاوانی باشووری شار:

له‌ باشووری شار په‌یوه‌ندیه‌ نه‌ریتیه‌كانی بنه‌ماڵه‌كان به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی دیكه‌ به‌هێزتره‌. به‌ڵام به‌مه‌شه‌وه‌ نمێنه‌كی سه‌رگه‌رمی لاوانی خواره‌وه‌ی شار تا راده‌یه‌ك بێ به‌رگه‌تره‌ له‌ ناوچه‌كانیتر. چوونكه‌ وان كه‌مترین ده‌ره‌تانیان هه‌یه‌ بۆ سه‌فه‌ركردن یان چێژبردن له‌ ده‌رفه‌ته‌كان بۆ سه‌رگه‌رمی. نه‌بوونی ده‌رفه‌تگه‌لی پیشه‌ی گونجاو به‌ هۆی ئه‌وه‌شه‌وه‌ نه‌بوونی داهات، به‌ستراوه‌یی به‌ بنه‌ماڵه‌‌و هتد لاوی خواره‌وه‌ی شاری له‌ سنووری هاوڵاتی وه‌ده‌رناوه‌و له‌ په‌راوێزی خستووه‌و لاوانی له‌ بارودۆخێكی كه‌مایسی‌و پێویست خستووه‌. له‌ راستیدا ده‌توانێن بڵێین كه‌ ئه‌مه‌ پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی وڵاته‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ كه‌ زۆرێك له‌ لاوان له‌ بارودۆخی له‌ په‌راوێزكه‌وتن بكه‌ون‌و له‌ ژیان‌و بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری‌و ئاسووده‌یی خۆیان كه‌مترین ره‌زایه‌تیان هه‌بێ.

هه‌روه‌ها جێگای ئاماژه‌یه‌ كه‌ لاوانی چینی هه‌ژار له‌ ژێركاریگه‌ری كۆمه‌ڵگه‌ به‌ خووخده‌‌و بایه‌خه‌كانی چینی مامناوه‌ندی به‌ره‌وڕوون، له‌ كاتێكدا كه‌ بێ به‌شن له‌ جمانی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و به‌شداری له‌م چینه‌دا. هه‌موو ئه‌م خاڵانه‌ ده‌بێته‌ هۆی خه‌مۆكی،بێ هیوای، وه‌ڕه‌زی‌و دڵساردی له‌ نێو ئه‌م به‌شه‌ له‌ لاوان‌و واده‌كات كه‌ رووبكه‌نه‌ خه‌ساره‌كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان وه‌كوو تاوانكاری. راستیه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی‌و بارودۆخی ئابووری‌و ژیواری، خه‌ڵكانی لاوی ئه‌م ناوچانه‌ی به‌رامبه‌ر به‌ مژاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان،بێ به‌رگه‌تر له‌ به‌شه‌كانی دیكه‌ كردووه‌. له‌ روون كردنه‌وه‌ی ئه‌م كێشه‌وبه‌ره‌یه‌ ده‌بێ ئه‌وه‌ش زیاد بكه‌ین كه‌ هه‌ژاری‌و كه‌نارنشینی ئابووری به‌ دووی خۆیدا،كه‌نارنشینی فه‌رهه‌نگی‌و سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی دێنێ. له‌م ناوچه‌گه‌له‌ به‌ هۆی كه‌مایسیگه‌ل‌و ده‌سكورتیگه‌لی له‌ راده‌به‌ده‌ر، به‌كارهێنانی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‌و تاوانكاری په‌ره‌یسه‌ندووه‌‌و مه‌خابن هیچ كه‌ره‌سه‌یه‌كی سه‌رگه‌رمكه‌ریش له‌وێ نیه‌، چونكه‌ ده‌سكورتی ئابووری له‌م ناوچه‌گه‌له‌ ئه‌وه‌نده‌ رێگه‌ نادا كه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ ده‌ستیان به‌و كه‌ره‌سه‌‌و پێداویستیانه‌ بكه‌وێ. په‌یوه‌ندی كچ‌و كوڕ له‌م ناوچه‌گه‌له‌ به‌ شێوه‌ی نه‌هێنی به‌ڕێوه‌ده‌چێ. په‌یوه‌ندی سكسی له‌ بڕێك له‌و ناوچه‌گه‌له‌ به‌ تایبه‌ت ناوچه‌ دووره‌كانی په‌راوێزی شار تا راده‌یه‌ك كاره‌ساتی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.

لاوانی شاره‌كانی دیكه‌ كه‌ به‌ دووی ئیشدا هاتوونه‌ته‌ تارانێ یان شاره‌ گه‌وره‌كانی دیكه‌ به‌ هۆی گرانی كرێ ماڵ له‌ ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاستی شار یان شوماڵی شار به‌ ناچار روو له‌ شوێنه‌ دوور‌و په‌راوێزه‌كانی ئه‌م ناوچه‌گه‌له‌ ده‌كه‌ن‌و به‌م شێوه‌یه‌ به‌ره‌وڕووی گه‌له‌ك خه‌سار ده‌بنه‌وه‌. له‌ رۆژنامه‌ی" مردم سالاری"( ژماره‌ 1926 رێكه‌وتی ره‌زبه‌ری 1387ی هه‌تاوی) به‌ پێ راپۆرتی موحه‌مه‌د ئیسحاقی جێگری تۆژینه‌وه‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی رێكخراوی میللی لاوان، له‌ نێوان ساڵه‌كانی 1375 تاكوو 1385 واته‌ له‌ ماوه‌ی 10 ساڵدا، كۆچ له‌ نێو وڵاتدا واته‌ گۆڕینی شوێنی ژیان له‌ گونده‌كان‌و باژێره‌ چووكه‌كان بۆ باژێره‌ مه‌زنه‌كان گه‌یشتووه‌ته‌ پتر له‌ 11 میلیون كه‌س. كه‌ زۆربه‌ی ئه‌م كۆچگه‌له‌ له‌ لایه‌ن لاوانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌چووه‌. له‌م ناوچه‌گه‌له‌ بێ هیوای سه‌باره‌ت به‌ داهاتوو له‌ نێو لاواندا شه‌پۆل لێ ده‌دا. ئه‌و لاوانه‌ له‌م ناوچه‌گه‌له‌ شاد‌و سه‌رحاڵ نین. چوونكه‌ بۆ شاد بوون ده‌بێ نیشانده‌ری هیوا به‌ ژیان زۆرتر بكات. له‌ راستیدا هیوا به‌ ژیان‌و شادبوون ده‌بێته‌ هۆی هاتنه‌ خواری رێژه‌ی خه‌ساره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان وه‌كوو تووشبوون به‌ ماده‌سڕكه‌ره‌كان‌و خۆكوژی‌و تاوانكاری‌و هتد. پێكهاته‌ی حه‌شیمه‌تی هه‌نووكه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ كه‌ زۆربه‌ی لاوانی كه‌ناری شار له‌ بارودۆخێكی په‌راوێزخراودا بكه‌ون‌و له‌ ژیان‌و بارودۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئابووری‌و ئاسووده‌ی خۆیان ئه‌و په‌ڕی ناڕازیی بن‌و چوونكه‌ به‌شێكی هه‌ره‌ زۆری پێویستیه‌كانیان ده‌سته‌به‌ر نابێ‌و له‌ بارودۆخێكی ده‌سكورتیدان. هه‌ر ئه‌و جوره‌ی كه‌ روونه‌ لاوان به‌ شێوه‌ی دڵخوازانه‌ نه‌چوونه‌ته‌ نێو بارودۆخی كه‌نارنشینی،به‌ڵكوو گوشار‌و كه‌مایسی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئابووری سه‌رده‌می نووكه‌ بووه‌ته‌ هۆی هاتنه‌ ئارای وه‌ها بارودۆخێك بۆیان. به‌م پێیه‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و حكوومه‌ت ده‌بێ رێگه‌گه‌لی شادبوون‌و شادژیان كردن بۆ ئه‌م ناوچانه‌‌و به‌ تایبه‌ت لاوان‌و نه‌وجه‌وانان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن. له‌م ساڵانه‌ی دوایی مه‌ودای نێوان لاوانی كه‌نارنشین له‌گه‌ڵ لاوانی باڵاشار ئێگجار زۆر بووه‌‌و حكومه‌تیش به‌رده‌وام له‌سه‌ر هه‌بوونی ئه‌م مه‌ودا‌و په‌ره‌گرتنی هه‌رچی زۆرتری به‌ شێوه‌گه‌لی جۆراوجۆر پێداگری ده‌كاته‌وه‌. دووبه‌ره‌كی نێو لاوان هێزی وان لاواز ده‌كات‌و بارودۆخه‌كه‌ بۆ داخوازی گشتی لاوان كه‌ هه‌ر ئه‌و ئازادیگه‌لی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و مه‌ده‌نییه‌ ده‌خاته‌ ژێر پرسیارو هێزی ناڕه‌زایه‌تی وان جڵه‌و كونترۆڵ ده‌كات. به‌ڵگه‌گه‌لی زۆر گڤاهی ئه‌م راستیه‌یه‌ كه‌ به‌ تایبه‌ت له‌م ده‌ساڵه‌ی دوایی زۆربه‌ی تێكهه‌ڵچوون‌و كێشه‌ سه‌ره‌كیه‌كانی رێژیمی كۆماری ئیسلامی له‌گه‌ڵ جیلی لاودا بووه‌. ئه‌منییه‌تی كردنی ئه‌و شوێنانه‌ كه‌ لاوان تیایدا به‌شدارن‌و كاریگه‌ریان هه‌یه‌‌و گرتن‌و زیندانی كردنه‌كان‌و ده‌یان سیاسه‌تی دیكه‌ هه‌مووی له‌ پێناو كه‌م كردنه‌وه‌ی كێش‌و قورسایی‌و پۆتانسیه‌لی ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕینی ئه‌م هێزه‌ 70% له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌. پشتیوانی له‌ لاوان‌و پشتیوانی له‌ به‌رۆژكردن‌و تاكێتی وان له‌ كۆمه‌ڵگه‌‌و پشتیوانی له‌ داخوازیه‌ مه‌ده‌نی‌و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانیان ده‌بێ سه‌رنجی زۆرتری پێ بدرێت.

(كۆتایی به‌شی 1)

 

ناردن بۆ تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی‌یه‌کان
جاری خوێندراوه‌: 1083
بۆچوونه‌کان (0)Add Comment

نووسینی بۆچوون
بچووکردنه‌وه‌ی خانه‌ی بۆچوون | گه‌وره‌کردنی خانه‌ی بۆچوون

busy